30 minuten bewusteloos: Wat doet dat met je hersenen?

Ramon Sinkeldam lag 30 minuten bewusteloos na zijn zware val op het NK gravel van zaterdag 20 september. Piotr Havik, Lars Boven en Ryan Kamp gaven hun eigen race op om bij de oud-Nederlands kampioen te blijven tot de ambulance er was. Sinkeldam (37) is inmiddels thuis, met gebroken ribben en naar eigen zeggen een traag hoofd. Maar wat doet een halfuur buiten bewustzijn eigenlijk met je lichaam en je hersenen?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

Wat er gebeurde bij de val van Sinkeldam op het NK gravel

Sinkeldam, in 2017 Nederlands kampioen op de weg en tot eind 2024 prof bij onder meer Groupama-FDJ en Alpecin-Deceuninck (NOS), was onderweg tijdens het NK Gravel toen een renner links naast hem onderuitging. Diens fiets belandde recht voor zijn voorwiel.

"Ik maakte een soort front wheelie, omdat ik voelde dat het mis zou gaan. Lang erna werd ik wakker en zag ik Piotr Havik en Lars Boven bij me staan, wazig."

Dat vertelde Sinkeldam aan de podcast Beyond the Kom, zo tekende Sportnieuws.nl op. In dezelfde val ging content creator Jop Kras hard onderuit. Hij brak twee ruggenwervels en werd in een ziekenhuis in Enschede geopereerd; een dwarslaesie bleef hem bespaard, meldt WielerFlits.

Dat podiumkandidaten afstappen voor een gevallen concurrent, is in het wielrennen bijzonder. Het is een sport waarin een gevallen renner meestal meteen weer opstaat en doorrijdt. Havik zag direct dat dit anders was. Zijn beschrijving van wat hij zag, maakt ook duidelijk waarom je bij een hoofdklap nooit mag gokken: lees hieronder meer over hoe gevaarlijk een hersenschudding kan zijn.

Een halfuur bewusteloos is meer dan een 'lichte' hersenschudding

Artsen delen hersenletsel in op basis van onder meer de duur van bewusteloosheid en geheugenverlies. De Nederlandse richtlijn spreekt van licht traumatisch hoofd/hersenletsel bij onder meer bewustzijnsverlies van maximaal 30 minuten en posttraumatisch geheugenverlies van maximaal 24 uur, gecombineerd met een Glasgow Coma Scale-score van 13 tot 15.

Het veelgebruikte Mayo-classificatiesysteem (Malec e.a., Journal of Neurotrauma, 2007) trekt de grens even scherp: vanaf 30 minuten bewusteloosheid valt letsel in de categorie matig tot ernstig. Sinkeldam zit met zijn halfuur dus precies op die grens.

Maar hier past een belangrijke kanttekening. De 30 minuten zijn Sinkeldams eigen reconstructie: hij werd pas wakker toen de ambulance er was, en die kwam volgens hem een halfuur na de val. Tegelijk zegt hij dat hij zelf naar de ambulance liep. Dat past bij een bekend fenomeen: iemand kan al (deels) bij bewustzijn zijn, maar nog geen nieuwe herinneringen opslaan. Dat heet posttraumatische amnesie. Hoe lang Sinkeldam werkelijk volledig buiten westen was, is van buitenaf niet vast te stellen. Medische details zijn niet openbaar.

Wel goed nieuws: volgens WielerFlits bleek uit onderzoek in het ziekenhuis dat hij geen ernstig hoofdletsel heeft opgelopen.

Wat er in je hoofd gebeurt bij een harde val

Bij een klap op je hoofd worden je hersenen kort maar flink door elkaar geschud in je schedel. Vooral draaiende krachten zijn schadelijk: die rekken zenuwbanen op en verstoren tijdelijk hoe hersencellen met elkaar communiceren. Hoe groot die krachten bij een val met hoge snelheid zijn, lees je in ons stuk over wat een zware wielercrash echt met je lichaam doet.

Het resultaat is vaak geen zichtbare schade op een scan, maar een verstoorde werking. De Nederlandse Vereniging voor Neurologie noemt als typische klachten: hoofdpijn, duizeligheid, vertraagd denken, concentratieproblemen, vermoeidheid, prikkelbaarheid en gevoeligheid voor licht en geluid. Sinkeldams eigen woorden, "een beetje traag en sloom", passen precies in dat plaatje.

Hij is bepaald niet de enige. Volgens de Hersenstichting kwamen in 2021 in Nederland 71.800 mensen met traumatisch hersenletsel op de spoedeisende hulp terecht.

Rollende ogen en schuim: wat getuigen zagen

Het meest beangstigende deel van het verhaal komt van Havik. Hij zag Sinkeldam roerloos liggen, waarna diens ogen begonnen te rollen en hij schuim op zijn mond kreeg. "Pas toen realiseerde ik me dat het best ernstig was", zei Sinkeldam daarover.

Wat Havik precies zag, kunnen we niet vaststellen. In de sportgeneeskunde is wel een verschijnsel bekend dat erop lijkt: concussieve convulsies, kortdurende schokken of verkramping direct na een hoofdklap. Volgens een overzicht in het Canadian Medical Association Journal komt dit voor bij ongeveer 1 op de 70 hersenschuddingen. De prognose is daar volgens de auteurs uitstekend en er is geen verband gevonden met epilepsie later.

Voor een omstander is dat onderscheid op het moment zelf onmogelijk te maken. Iemand die bewusteloos is en schokt of schuimt, heeft altijd direct medische hulp nodig. Dat Havik en de anderen bleven, was dus niet alleen sportief, maar ook precies het juiste.

Herstel: de meeste mensen zijn binnen weken klachtenvrij, niet iedereen

Het goede nieuws eerst: ongeveer 85 procent van de mensen met licht hersenletsel herstelt binnen enkele weken. Toch houdt circa 15 procent drie maanden of langer klachten, aldus de Nederlandse revalidatierichtlijn.

Wat voorspelt wie langer last houdt? Een grote systematische review in het British Journal of Sports Medicine (Iverson e.a., 2017), gebaseerd op 101 studies, concludeert dat de ernst van de klachten in de eerste dagen en weken de sterkste en meest consistente voorspeller is. De lengte van de bewusteloosheid alleen zegt dus niet alles. Hoe hardnekkig die klachten kunnen zijn, zag je bij prof Jelte Krijnsen. Een val leek eerst onschuldig, maar de onzichtbare hersenschudding van Krijnsen kostte hem zijn voorjaar.

Voor wedstrijdrenners geldt een vaste regel. Het hersenschuddingsprotocol van de UCI schrijft 24 tot 48 uur volledige rust voor en minstens een week zonder koersen nadat de klachten verdwenen zijn (twee weken voor junioren). Dat protocol is gebaseerd op de Harrogate-consensus uit 2021, waarin experts noteren dat hersenschuddingen 1 tot 9 procent van alle wielerblessures uitmaken.

Voorzichtigheid op de lange termijn is ook geen overbodige luxe. Een Australisch onderzoek onder 25 weg-, mountainbike- en BMX-renners (Pearce & King, 2025) vond bij renners met aanhoudende klachten na meerdere hersenschuddingen tragere reacties en minder goede motoriek dan bij een controlegroep. Het is een kleine studie, dus harde conclusies zijn nog niet mogelijk.

Gebroken ribben: pijnlijk, maar meestal het kleinere probleem

"Ik heb vet veel pijn aan m'n ribben, want er zijn er een paar gebroken", zegt Sinkeldam. "Maar dat is een pijn die vervelend is en die ik wel kan dragen."

Hij heeft een punt. Een gebroken rib geneest meestal vanzelf binnen een paar weken, al kan de pijn bij bepaalde bewegingen 6 tot 12 weken aanhouden, schrijft Thuisarts. Het belangrijkste advies: blijf diep doorademen en ophoesten, ook al doet het pijn. Oppervlakkig ademen vergroot het risico op een longontsteking.

Wat betekent dit voor jou als wielrenner?

Je hoeft geen NK te rijden om hard op je hoofd te vallen. Een losliggende tak, een wiel dat je raakt in de groep of een gat in het gravel is genoeg. Wat neem je mee uit het verhaal van Sinkeldam?

1. Bewusteloos is altijd 112. Ook als het maar kort was en de renner weer opstaat. Controleer de ademhaling en laat iemand met nekpijn liggen tot er hulp is. Het Rode Kruis legt uit wat je doet bij een bewusteloos slachtoffer dat nog ademt.
2. Vertrouw niet op "het gaat wel". Juist na een hoofdklap zeg je dat automatisch. Doe met je maten deze vijf checks om een hersenschudding te herkennen.
3. Geen geheugen van de val? Neem dat serieus. Een gat in je herinnering is een teken dat je hersenen geraakt zijn, ook als je bij bewustzijn leek.
4. Stop die dag met fietsen en blijf niet alleen. Rijd niet zelf naar huis en bouw pas weer op als je klachtenvrij bent. Het UCI-protocol van minimaal een week koersrust is een goede maatstaf, ook voor toerrijders.
5. Houden klachten langer dan zes weken aan? Ga dan naar je huisarts, adviseert de Nederlandse Vereniging voor Neurologie.
6. Vervang je helm na een harde klap, ook als je er van buiten niets aan ziet.

Ooit ben ik zelf op de fiets aangereden door een motor. Door de klap raakte ik bewusteloos en van de hele crash heb ik geen herinneringen. Net als Sinkeldam kwam ik weer enigszins bij toen de ambulance arriveerde. Geen gebroken ribben, maar wel een gebroken arm. Na een nachtje ziekenhuis werd ik weer de straat opgestuurd met een beetje hoofdpijn. De lichte hersenschudding was snel genezen. De gebroken arm was ik iets langer zoet mee. Ik kan alleen maar zeggen dat ik blij was niet alleen te zijn op het moment van de crash en dat er iemand wist wat hij moest doen.

Sinkeldam weet zelf ook dat het anders had kunnen aflopen. "Ik was vooral bang voor mijn hoofd, maar ik heb denk ik geluk gehad." Dat hij dat nu kan zeggen, dankt hij mede aan de renners die hun NK opgaven om bij hem te blijven.