Braintraining: Breintrucje van Wout Weghorst kan jou ook helpen

Een goede mentale voorbereiding bepaalt op de wedstrijddag minstens zoveel als de vorm van je benen, zeker als je aan de start staat van een Gran Fondo of toertocht-wedstrijd zoals de Amstel Gran Fondo of de Etape du Tour. Dat bewijst, opvallend genoeg, ook het voetbalveld. Toen FC Twente-spits Wout Weghorst zich een aantal weken terug met opvallende handbewegingen leek op te laden voor de tweede helft tegen PSV, ontplofte social media. Neuropsycholoog Erik Scherder gaf de verklaring, en die is minstens zo bruikbaar voor de gemiddelde wielrenner als voor een spits in de Eredivisie.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

Wat deed Weghorst precies voor de rust tegen PSV?

Op 20 september 2026 won FC Twente met 3-2 van PSV, met een hoofdrol voor Wout Weghorst. Vlak voor de aftrap van de tweede helft filmde ESPN hoe de spits, alleen op het veld, een korte reeks bewegingen uitvoerde: met beide wijsvingers tegen zijn slapen tikken, daarna de armen kruiselings over de borst met tikken op de tegenoverliggende schouders, en tot slot een paar korte tikken met de vuisten tegen zijn borstbeen. Het fragment, gedeeld door espnnl op Instagram, was binnen een dag goed voor ruim 16.000 likes en meer dan 275 reacties, niet gek, want het oogde nogal bizar voor wie de uitleg niet kende.

Erik Scherder: 'Je bent gewoon je systeem aan het opwarmen'

ESPN legde de beelden voor aan Erik Scherder, hoogleraar klinische neuropsychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zijn uitleg, na te lezen bij ESPN: “Door dit te doen activeer je grote delen van je brein. Je bent je systeem gewoon aan het opwarmen. Daarmee zet je je hersenen aan.”

Scherder noemt het een 'oppepper': omdat complexe, gecoördineerde handbewegingen relatief veel hersenschors vereisen, werkt zo'n reeks als een boost van de arousal, de mate van alertheid van lichaam en brein. Hij trekt de vergelijking met hoogspringers, die vlak voor hun sprong vaak met de armen zwaaien om zichzelf op te peppen.

Belangrijk om eerlijk te benoemen: Scherder zegt zelf dat dit specifieke bewegingspatroon geen wetenschappelijk vastgesteld protocol is, “dit is geen bekend fenomeen”, gaf hij aan. Wat wél stevig onderbouwd is, is het onderliggende principe: dat gerichte, herhaalbare bewegingen vlak vóór een inspanning de mentale staat kunnen beïnvloeden. En dat principe is precies waar de wielersport iets aan heeft.

Waarom dit ook aan de start van jouw Gran Fondo werkt

Onderzoekers Iris Orbach en Boris Blumenstein brachten in 2022 in Frontiers in Psychology de wetenschap achter zogeheten pre-performance routines in kaart. Hun conclusie: zulke vaste routines werken via drie kanalen. Ze scherpen de aandacht, je focust op wat relevant is en sluit afleiding uit. Ze reguleren de arousal, je brengt je alertheid naar het niveau dat de taak vraagt, niet te laag en niet te hoog. En ze automatiseren gedrag: een vaste routine kost minder bewust nadenken, waardoor er ruimte overblijft voor de wedstrijd zelf.

Dat mechanisme is universeel: het maakt in de kern niet uit of je een strafschop moet nemen, een sprint moet aantrekken, of aan de start staat van een cyclosportieve als de Amstel Gran Fondo. Onze eigen analyse van mentale weerbaarheid op de fiets laat al zien dat vermoeidheid vaker in het hoofd begint dan in de benen. Een scherp brein aan de start is dus geen luxe, maar een serieus onderdeel van je voorbereiding.

Drie manieren om jezelf mentaal 'aan te zetten' voor de start

1. Fysieke activatie

Wat Weghorst deed, kun je zelf vereenvoudigen tot een kruisbewegingsoefening: tik met je rechterhand op je linkerschouder en omgekeerd, of tik kort met beide vuisten tegen je borst. Een vergelijkbare truc noemden we al eerder in ons overzicht van manieren om je eigen brein te foppen voor een betere prestatie, daar heet het 'geef jezelf een paar tikken net voor de start', met exact hetzelfde doel: jezelf in een alerte stand brengen.

2. Ademhaling

Een tweede, minstens zo effectieve route loopt via je ademhaling. Ademfysioloog en oud-sprinter Steven Zwerink legt op Ademwinst.nl uit dat hyperventileren vlak voor de start, snel en diep ademen, iets wat veel renners onbewust doen van de zenuwen, juist averechts werkt: het verlaagt je CO2-niveau, waardoor spieren via het zogeheten Bohr-effect minder zuurstof krijgen. Beter is een rustige, diepe inademing gevolgd door een uitademing die twee keer zo lang duurt. Dat kalmeert het zenuwstelsel zonder dat je vaart mindert.

3. Visualisatie

Ten derde: visualiseren werkt aantoonbaar. Een meta-analyse uit 2025 in Behavioral Sciences, gebaseerd op tientallen studies onder sporters, vond een gemiddeld matig tot groot effect van mentale beeldvorming op sportprestaties. Rijd in gedachten de eerste kilometers, de lastigste klim en de laatste rechte lijn van je Gran Fondo al eens door vóór de start, je brein maakt nauwelijks onderscheid tussen een levendig voorgestelde en een echt uitgevoerde beweging.

Warm je brein net zo serieus op als je benen

Een fysieke warming-up blijft de basis, en heeft ook een mentaal effect. In ons artikel over te hard starten op je toertocht staat het advies om minstens twintig minuten in te rijden, juist om rustiger, en dus met een koeler hoofd, aan de wedstrijd te beginnen. Combineer die opwarmrit met de technieken hierboven en je stapt niet met een koude motor, maar met een bewust 'aangezet' systeem het startvak in.

Bouw je eigen wedstrijdritueel: een stappenplan voor de start

• T-30 min: opwarmrit van 15 tot 20 minuten, rustig opbouwend qua intensiteit.
• T-10 min: vijf keer rustig ademhalen, vier tellen in, acht tellen uit.
• T-3 min: fysieke activatie, kruislingse tikken op je schouders of tegen je borst, net als Weghorst.
• T-1 min: visualiseer de eerste kilometer en het slot van de tocht.
• Op de fiets: houd een kort, functioneel mantra achter de hand voor het lastige moment. In ons stuk over pijngrenzen lees je waarom herkaderen van pijn ('dit hoort erbij') net zo goed werkt als een fysieke maatregel.

Be like Wout: Wat betekent dit voor jou als wielrenner?

Je hoeft Wout Weghorst niet exact na te doen om er iets aan te hebben. De kern is dat een kort, herhaalbaar ritueel vlak vóór de start, of dat nu bestaat uit tikken, ademhalen of visualiseren, lichaam en brein op hetzelfde niveau van alertheid brengt. Hoeveel dat uitmaakt, hangt af van het soort evenement waar je aan start: bij een ontspannen toertocht is de druk laag en is een ritueel vooral prettig, maar zodra je meedoet aan een Gran Fondo of een echte wedstrijd, het verschil leggen we hier uit, telt elke seconde alertheid mee. Bouw je routine dus op maat van je doel, test hem een paar keer in een training of een rustige koers, en neem hem pas mee naar het hoofddoel van je seizoen als hij vertrouwd aanvoelt.