De beste fietsroutes zonder stoplichten: Hoe vind je ze?

Fietsroutes zonder stoplichten zijn het best bewaarde geheim van elke serieuze trainingsrit. Wie in Nederland een blok van twintig minuten wil rijden, wordt onderweg meestal twee keer op rood gezet: bij de brug, bij het kruispunt, bij de rand van het volgende dorp. De vraag is dus niet of die stoplichtvrije kilometers bestaan, maar hoe je ze vindt. Met Komoot, Strava, een gratis routeplanner op OpenStreetMap-basis en ruim duizend kilometer aan doorfietsroutes kom je verder dan je denkt.

Eén stoplicht knipt je hele interval doormidden

Als oud-tijdrijder weet ik precies waar de pijn zit: niet in de benen, maar in de onderbreking. Een interval van acht minuten die na vijf minuten wordt afgebroken door rood licht, is geen interval van acht minuten. Je hart zakt weg, je benen koelen af, en de herstart kost je onnodig veel. Bovendien vertekent elke stop je data. Je gemiddelde snelheid stort in, je genormaliseerd vermogen loopt op, en de rit is achteraf lastig te vergelijken met dezelfde rit van vorige maand.

Daar komt de veiligheid bij. Wegrijden uit stilstand, met klikpedalen, in een groepje, op een kruispunt waar iedereen tegelijk wil optrekken: dat is een van de momenten waarop het misgaat. Minder stoplichten is dus niet alleen sneller, het is ook rustiger fietsen.

Begin bij de doorfietsroutes, want die zijn op doorstroming ontworpen

Nederland heeft inmiddels 1.118 kilometer aan doorfietsroutes, ook wel snelfietsroutes of fietssnelwegen genoemd. Dat blijkt uit de jaarlijkse inventarisatie van Tour de Force, het samenwerkingsverband van overheden en kennisinstellingen achter het landelijke fietsbeleid. In één jaar kwam er 137 kilometer bij, en tot 2030 verdubbelt het netwerk naar ruim 2.300 kilometer.

Het uitgangspunt van zo'n route is precies wat jij zoekt: comfortabel en zonder oponthoud van A naar B, aldus de Fietsersbond. Breed asfalt, ongelijkvloerse kruisingen, tunnels en bruggen in plaats van verkeerslichten.

Twee kanttekeningen, want gladstrijken heeft geen zin. Een doorfietsroute is niet per definitie stoplichtvrij: op stedelijke trajecten staan wel degelijk lichten, al krijgen fietsers daar vaker voorrang of een kortere wachttijd. En deze routes zijn aangelegd voor forenzen en scholieren. Op een doordeweekse ochtend om acht uur is een doorfietsroute geen plek voor jouw drempelblok. Vroeg in het weekend is het een ander verhaal.

Zet de stoplichtenstraf aan in je routeplanner

Hier wordt het technisch, en juist daar zit de winst. Vrijwel alle fietsrouteplanners draaien op kaartdata van OpenStreetMap, en daarin staat elk verkeerslicht als los punt gemarkeerd. Die informatie is dus beschikbaar, alleen doet niet elke app er iets mee.

De uitzondering is BRouter, een gratis routeplanner waarmee je het routeprofiel zelf kunt aanpassen. In de fietsprofielen van de BRouter-gemeenschap zit een parameter die een strafpunt zet op elk verkeerslicht, en in sommige profielen kun je die straf zo hoog zetten dat de router er in de praktijk helemaal omheen rijdt. Je exporteert de route vervolgens als GPX-bestand naar je fietscomputer.

Eerlijk erbij: BRouter is geen app voor onderweg en de interface is lelijk. Voor het bouwen van dat ene vaste trainingsrondje is het de moeite waard, voor een vakantieroute plan je makkelijker verder in Komoot of met Strava heatmaps. Voor zover ik heb kunnen nagaan bieden Komoot en Strava zelf geen knop om verkeerslichten te vermijden. Wie iets anders weet: ik hoor het graag.

Laat het knooppuntennetwerk het grove werk doen

Nederland telt zo'n 36.632 kilometer aan bewegwijzerd knooppuntennetwerk, verdeeld over 37 regionale netwerken, met daarbinnen 3.617 kilometer aan LF-routes. Die cijfers komen uit de Landelijke Routedatabank van het Fietsplatform.

Dat netwerk is niet voor wielrenners bedacht, maar het loopt wel grotendeels door het buitengebied, en daar staan simpelweg minder verkeerslichten. Plan een lus over knooppunten, en je hebt in vijf minuten een basis waar de doorgaande kruispunten al grotendeels uit weg zijn. Wat je erbij krijgt: scherpe bochten, klinkers, fietspaden met wandelaars. Gebruik het dus als grof filter en poets daarna de details bij in je routeplanner.

Check achteraf in je data hoeveel je hebt stilgestaan

Het simpelste meetinstrument heb je al op je stuur. Vergelijk na de rit je verstreken tijd met je rijtijd. Zit daar zes minuten tussen op een rondje van twee uur, dan heb je een stoplichtenprobleem. Zoom in op de snelheidsgrafiek en kijk waar de lijn de nul raakt: dat zijn precies de punten die je uit je route wilt hebben.

Wie dat serieus wil bijhouden, heeft er een fietscomputer met behoorlijke navigatie voor nodig. In dit overzicht van gps-fietscomputers voor elk type fietser staat waar je op moet letten bij het importeren van routes. Ook handig: er bestaan wielerapps die je route-analyse verrijken met wind- en ontdekkingsdata.

Vier plekken waar het verkeerslicht simpelweg ontbreekt

• Dijken en waterkeringen. Lang, recht, geen zijwegen die kruisen. Zeg maar de Nederlandse col.
• Wegen langs kanalen en vaarten. Water dwingt het autoverkeer naar de bruggen, en daar zit jij niet.
• Bos- en heidegebieden met doorgaande fietspaden. Kruisingen zijn er vooral met andere fietspaden.
• Doorfietsroutes met tunnels en fietsbruggen. Kijk op de online kaart waar de fietsroute onder of over een drukke weg door gaat. Daar hoef je nooit te wachten.

Tips met Strava en Komoot

1. Verkeerslichten mijden in Komoot

Komoot is zeer sterk in infrastructuurdata (gebaseerd op OpenStreetMap) en kan verkeerslichten effectief omzeilen via de volgende stappen:

• Wijzig je sporttype naar 'Gravelbiken' of 'Mountainbiken': Dit is de snelste truc. Zelfs als je op de racefiets zit, dwingt dit het algoritme om drukke fietspaden langs provinciale wegen (waar de meeste verkeerslichten staan) te negeren. Je wordt in plaats daarvan over autoluwe wegen, bosranden en buitengebieden gestuurd waar simpelweg geen stoplichten staan.
• Controleer de wegkenmerken: Zoom in de routeplanner op de computer in op de balk onderin. Komoot splitst je route exact op in straatnaampjes en wegtypes. Zie je veel 'bondswegen' of 'provinciale wegen'? Verleg je routepunten naar wegen die parallel lopen langs kanalen, vaarten of door bossen.
• Gebruik 'Trail View' en Highlights: Bekijk de rode en groene stippen (Highlights en foto's) op de kaart. Fietsers laten vaak opmerkingen achter zoals "Lekker doorfietsen zonder stoppen" of waarschuwen juist voor drukke kruispunten.

2. Verkeerslichten mijden in Strava

Strava plant routes op basis van populariteit (waar de community fietst). Wielrenners haten stoplichten, dus de data helpt je hier automatisch bij:

• Activeer de Strava Heatmap: Schakel bij het bouwen van een route de 'Global Heatmap' in. Wegen die dik oplichtend paars/rood zijn, worden massaal gebruikt. Vaak zie je dat populaire wielrenroutes in de heatmap plotseling een rare knik maken; dit is bijna altijd een omleiding die de lokale wielrenners gebruiken om een groot kruispunt met verkeerslichten te omzeilen.
• Zet 'Volg populaire routes' aan: Het algoritme kiest dan de segmenten waar het minst hard geremd hoeft te worden.
• Gebruik de 'Auto-Pause' functie tijdens je rit: Mocht je toch een verkeerslicht tegenkomen en wil je niet dat je gemiddelde snelheid instort? Schakel dan via de instellingen van de ⁠Strava iOS-app of ⁠Android-app de optie Auto-Pause in. De app stopt dan direct met de tijdregistratie zodra je stilstaat voor rood licht.

En als je toch stilstaat: gebruik het. Drinken, jas dicht, adem terug. Dan is het verkeerslicht tenminste ergens goed voor.