Di2 crashmodus: slimme bescherming of irritante spelbreker?

Wie met Shimano Di2 rijdt, heeft het misschien al eens meegemaakt. Je tikt een stoeprandje, raakt een steen of krijgt een lichte tik in een groep. Alles lijkt mee te vallen, maar ineens schakelt je achterderailleur niet meer. Paniek. Is hij stuk? Vaak niet. Grote kans dat je Di2 in crashmodus is gegaan.

Die crashmodus is bedoeld als bescherming, maar voelt in de praktijk soms als een elektronische spelbreker. Slim idee, onhandige uitwerking. Wat is het precies, wanneer grijpt het in en wegen de voordelen op tegen de nadelen?

Wat is Di2 crashmodus?

Shimano bouwt in zijn elektronische groepen een beveiliging in die de achterderailleur automatisch “uitzet” bij een harde klap of een plotselinge, ongebruikelijke beweging. De "motor" in de derailleur stopt dan met werken en blijft in een veilige positie staan. Het idee is simpel. Liever tijdelijk geen schakelactie dan een kromme of afgebroken derailleur, of erger nog, een derailleur die in je spaken wordt getrokken.

De crashmodus kan worden geactiveerd door een valpartij, een harde tik tegen de derailleur, of soms zelfs door een stevige klap van de ketting op slecht wegdek. Meestal moet je het systeem daarna handmatig resetten via de knop op de junction box of via de shifters, afhankelijk van de generatie Di2.

Hoe dat in de praktijk voelt

Die theorie klinkt logisch, maar in de praktijk kan het behoorlijk onhandig uitpakken. Dat merkte ik zelf tijdens de laatste etappe van de Epic Fields Classic waar ik de KOGA Colmaro Extreme gravelbike mocht testen. Op een klimmetje, de Koppenberg, stak er een kassei iets te moedig zijn kopje boven de rest uit. Ik reed er met een nette stuiter overheen. Niks aan de hand, dacht ik, want dit soort tikken ken ik.

Alleen dacht mijn GRX Di2 daar anders over. In één klap schakelde alles naar het zwaarste verzet. Crash recovery mode. Drie meter later stond ik in de berm. Niet omdat ik onderuit ging, maar omdat doortrappen in dat verzet simpelweg geen optie meer was.

Na wat googelen langs de kant van de weg ontdekte ik hoe ik het systeem kon resetten (dacht ik). Dat ging op zich goed, maar daarna schakelde de derailleur alleen nog de zwaarste drie tandjes achter. Hoe dat kon, geen idee. Na een paar pogingen bleef hetzelfde probleem terugkomen. Pas toen ik het systeem een keer helemaal op en helemaal af schakelde, kwam er weer beweging in. Na veel opschakelen pakte de derailleur ineens weer meer kransjes mee en daarna werkte alles weer normaal. Let op: het volledig op een af schakelen had ik eerst moeten doen. Daarna had ik verder kunnen kijken bij de achterderailleur. Ja ja; Read the manual.

Later, tijdens mijn fietsreis “half rondje Nederland”, gebeurde iets soortgelijks opnieuw. Dit keer zonder dat er een duidelijke "kassei steekt de kop op" oorzaak was. Het verschil was dat het kwartje nu sneller viel. Binnen een halve minuut wist ik wat er speelde en was ik weer onderweg, in plaats van twintig minuten zoeken naar wat er mis was.

Het is een perfect voorbeeld van hoe zo’n slimme beveiliging in de praktijk tegelijk redder en saboteur kan zijn. Want op een fietsvakantie is 1 minuut niet erg, maar in een koers wel.

De voordelen

Het grootste pluspunt is duidelijk. Bescherming. Een Di2 achterderailleur is duur en kwetsbaar. De crashmodus kan voorkomen dat de motor blijft doorduwen terwijl de derailleur al scheef staat, met alle gevolgen van dien voor derailleur, frame en achterwiel.

Daarnaast verklein je de kans dat een kleine tik meteen uitmondt in een grote mechanische ramp. Bij een mechanische groep kun je soms nog een paar pedaalslagen maken met een scheve derailleur, met het risico dat alles de spaken in vliegt. Di2 grijpt eerder in en zet het systeem op slot.

Als alles verder recht is, kun je na een reset vaak gewoon weer door. Geen gebogen hanger richten langs de weg, geen noodreparaties met beperkte versnellingen.

>>> Lees ook: De kwetsbare held van de koers: hoe lang houden we de derailleur nog?

De nadelen

Het grootste nadeel is dat je er precies last van hebt op het moment dat je het niet kunt gebruiken. Op een klim, in een wedstrijd of midden in een groep. Je schakelt en er gebeurt niets. Of erger, je zit ineens vast in een veel te zwaar verzet, zoals op die kassei op de Koppenberg.

Daar komt bij dat het niet altijd meteen duidelijk is wat er aan de hand is. Voor wie het systeem niet goed kent, voelt het alsof de Di2 stuk is, of alsof de accu leeg is. In de stress van het moment denk je dan niet altijd logisch na.

En dan is er nog de gevoeligheid. In sommige gevallen lijkt de crashmodus ook te reageren op relatief onschuldige tikken of harde klappen van de ketting. Dat verschilt per generatie en afstelling, maar het gevoel blijft dat het systeem soms iets te snel in de veilige stand schiet.

Wat kun je ermee als rijder?

Het belangrijkste is misschien wel kennis. Weten dat deze modus bestaat, hoe je hem reset en dat het soms nodig is om even volledig door het bereik heen te schakelen om alles weer te resetten, kan je onderweg heel veel tijd schelen. Mijn tweede ervaring liet dat mooi zien. Herkenning maakte het verschil tussen frustrerend stilstaan en snel weer doorrijden.

Slimme bescherming of overdreven voorzichtig?

De crashmodus van Di2 is zo’n functie die je pas echt waardeert als hij je een dure reparatie bespaart. Tegelijk kan hij op het verkeerde moment je rit of wedstrijd compleet ontregelen. Objectief gezien beschermt het systeem kwetsbare en kostbare onderdelen. Subjectief voelt het soms als een overbezorgde elektronische oppas die iets te snel ingrijpt.

De eerlijkste conclusie is deze. Voor de meeste fietsers wegen de voordelen zwaarder dan de nadelen. Voor fanatieke rijders en wedstrijdrijders is het vooral iets om rekening mee te houden, en om goed te weten hoe je het systeem weer aan de praat krijgt. Want als je ineens in het zwaarste verzet stilvalt, wil je maar één ding. Zo snel mogelijk weer kunnen schakelen.

Wat te doen bij crash mode?

Bij een crash of harde klap kan de Di2-motor zich uitschakelen en de derailleur blokkeren zodat hij niet meer wil schakelen. Controleer eerst visueel of zowel de derailleur als de derailleurhanger niet verbogen of beschadigd zijn – als dat zo is moet dit eerst worden opgelost.

Resetten bij 10- en 11-speed Di2

Dit geldt voor oudere 10- en 11-speed systemen zoals 6770, 6870, 9070, R8050, R9150 en GRX. Stap op de fiets en houd ongeveer 5 seconden de knop op de junction box (de Di2-koppeling) ingedrukt totdat een rode lamp gaat knipperen. De derailleur zal nu automatisch door alle versnellingen lopen. Blijf rustig de cranks ronddraaien tot dat proces klaar is. Als hij klaar is functioneert de derailleur weer normaal.

Resetten bij 12-speed Di2

Bij de nieuwere 12-speed R8100/R9200-systemen zit de knop op de achterderailleur zelf, wat betekent dat je deze niet kunt bedienen terwijl je rijdt. In dat geval moet je eerst naar het grootste tandwiel achter schakelen en daarna helemaal terug naar het kleinste tandwiel. Dat volledige heen en weer schakelen zet de crash-modus weer uit.

Lukt het dan nog niet, kijk dan dit filmpje: