Dit is de invoed van een racezadel op jouw seksleven

Je fietst een stevige rit, stapt af en voelt het: een doof, tintelend gevoel tussen je benen dat maar niet weg wil gaan. Bijna elke wielrenner herkent het, maar bijna niemand praat erover. Toch is de vraag volkomen terecht: wat doet dat harde, smalle racezadel eigenlijk met de doorbloeding van je penis, en kan dat op termijn je erectie beïnvloeden? Wetenschappers hebben het uitgezocht, en de resultaten zijn concreet genoeg om vandaag nog iets aan je zadel, houding of fiets te veranderen.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

Waarom een racezadel de bloedtoevoer kan afknijpen

Tussen je zitbotjes door loopt het perineum: het gebied waar de bloedvaten en zenuwen zitten die je penis van bloed en gevoel voorzien, waaronder de pudendale slagader. Op een normale stoel rust je gewicht op je zitbotjes. Op een racefiets, zeker in een aerodynamische, voorovergebogen houding, kantelt je bekken naar voren en komt een deel van dat gewicht juist op dat zachte, kwetsbare weefsel te liggen. Een smal, hard racezadel is precies ontworpen om zitbotjes te ondersteunen en beweging te beperken, maar als vorm, breedte of afstelling niet klopt, wordt diezelfde druk op de weke delen tussen die botjes geconcentreerd. Het gevolg: de bloedvaten die je penis van zuurstofrijk bloed voorzien, worden simpelweg dichtgedrukt.

Wat onderzoek laat zien over zadeldruk en doorbloeding

Dit is geen slecht onderbouwd fietsersverhaal. Al in 2002 publiceerden Sommer en Schwarzer in het vakblad European Urology een onderzoek waarbij ze bij dertien ervaren wielrenners de zuurstofdruk in de penis maten tijdens het fietsen. In een agressieve racehouding op een traditioneel zadel zakte die zuurstofdruk tijdelijk tot wel 97 procent onder de uitgangswaarde. Op een gegroefd zadel met uitsparing waren de dalingen aanzienlijk kleiner, en een meer rechtop zittende houding van zestig graden gaf duidelijk minder zuurstofverlies dan de dertig graden voorovergebogen raceposition. Om aan te tonen dat dit echt om doorbloeding ging en niet om iets anders, kregen de renners ook sildenafil (de werkzame stof in Viagra) toegediend: de zuurstofwaarden herstelden daarna significant, wat bevestigt dat het probleem in de bloedvaten zelf zit.

Een recentere studie, uitgevoerd aan het Karlsruhe Institute of Technology in Duitsland en gepubliceerd in samenwerking met zadelfabrikant SQ-Lab, herhaalde dat principe met eenentwintig mannelijke proefpersonen op vier verschillende zadeltypes. Op platte zadels en zadels met een simpele uitsparing zakte bij ongeveer een op de drie deelnemers de zuurstofverzadiging onder de kritieke grens van 25 procent, bij enkelen zelfs onder de 10 procent. Op een golvend of getrapt zadelontwerp, dat de druk beter over de zitbotjes verdeelt, kwam bijna niemand nog onder die grens. Dezelfde studie mat ook de druk op het weefsel: bij het platte en het uitgespaarde zadel ging bij respectievelijk negen en dertien van de eenentwintig deelnemers de druk boven de 15 N/cm² die als weefseltolerantiegrens geldt, tegenover zeven bij de golvende en getrapte varianten. De onderliggende epidemiologische cijfers die deze studie aanhaalt, laten bovendien zien dat zo'n 4,2 procent van de wielrenners aangeeft matige tot ernstige erectiestoornissen te hebben, tegenover 1,1 procent van de hardlopers en 2 procent van de zwemmers. Wie dieper wil duiken in hoe fietsen en erectieproblemen precies samenhangen, leest meer in dit achtergrondverhaal over fietsen en erectieproblemen.

Betekent dit dat wielrennen slecht is voor je erectie?

Niet per se, en dat is het geruststellende deel van het verhaal. Een grote Britse studie onder meer dan vijfduizend fietsers, uitgevoerd voor Cycling for Health UK, vond geen algemeen verband tussen hoe vaak iemand fietst en de kans op erectieproblemen of vruchtbaarheidsklachten. Recreatieve fietsers zijn bovendien gemiddeld gezonder dan niet-sporters, wat op de langere termijn juist gunstig is voor de bloedvaten die een erectie mogelijk maken. Het risico lijkt vooral te zitten in de combinatie van lange duur, een agressieve, voorovergebogen positie en een zadel dat niet bij je past, niet in fietsen op zich. Voor een breder overzicht van wat wetenschap zegt over fietsen en je libido is er dit artikel over fietsen en seksuele gezondheid.

Sterker nog: het effect blijkt omkeerbaar zodra de druk wegvalt. Een Amerikaans onderzoek onder negentig fietsende politieagenten uit vijf grote regio's liet zien wat er gebeurt als je overstapt op een zadel zonder neus. Voor de overstap had slechts 27 procent van de agenten nooit last van gevoelloosheid; na zes maanden op een neusloos zadel was dat gestegen naar 82 procent, met bovendien een meetbare verbetering van de erectiefunctie. Bijna alle deelnemers, 97 procent, bleven het aangepaste zadel daarna gebruiken. Met andere woorden: schade door zadeldruk is in de meeste gevallen functioneel en tijdelijk, geen onomkeerbare aandoening, mits je op tijd ingrijpt.

Is een hard zadel automatisch de boosdoener?

Een veelgehoorde aanname is dat een hard racezadel per definitie slechter is dan een zacht exemplaar, maar dat klopt niet helemaal. Wielrenners kiezen bewust voor een stevig zadel omdat dat de zitbotjes beter ondersteunt, onnodige zijwaartse beweging voorkomt en zo juist schuren en drukplekken vermindert, zoals ook wordt uitgelegd in dit artikel over waarom wielrenners voor een keihard zadel kiezen. Een te zacht zadel zakt namelijk juist in rond je zitbotjes, waardoor de weke delen ertussen alsnog worden platgedrukt. De sleutel zit dus niet in hard versus zacht, maar in vorm, breedte en de aanwezigheid van een groef of uitsparing die het perineum ontlast. Een hard zadel dat qua vorm niet bij jouw bekken past, is een groter risico dan een hard zadel dat wel goed zit.

Zo bescherm je je doorbloeding op het racezadel

De belangrijkste stap is een zadel kiezen dat daadwerkelijk bij je zitbotbreedte en rijstijl past. Meet je zitbotbreedte, kijk naar de vorm die bij jouw houding hoort en let op een groef of uitsparing in het midden: dit overzicht van experts helpt je op weg naar het juiste fietszadel. Minstens zo belangrijk is de afstelling eromheen: een zadelneus die net iets naar beneden wijst, de juiste zadelhoogte en een houding waarbij je gewicht goed over je contactpunten wordt verdeeld, ontlasten het perineum aanzienlijk. Een professionele bikefit brengt dit soort details in kaart; deze zeven stappen voor een goede bikefitting zijn een prima startpunt als je het eerst zelf wilt proberen. Verander daarnaast af en toe je houding tijdens het rijden: kom af en toe uit het zadel, ga bij een klim of een lange rechte weg af en toe wat rechter zitten in plaats van continu in de laagste, meest aerodynamische stand te blijven hangen, en las op lange tochten geregeld een korte pauze in. Blijft de gevoelloosheid ondanks deze aanpassingen terugkomen, dan is een zadel met een bredere uitsparing of zelfs een neusloos model, zoals in het Amerikaanse politieonderzoek, een logische volgende stap.

Wanneer moet je actie ondernemen?

Een lichte, kortdurende tinteling na een lange rit is op zichzelf geen reden tot paniek. Gevoelloosheid die een paar uur of zelfs een dag aanhoudt, die bij vrijwel elke rit terugkeert, of die gepaard gaat met een merkbaar verminderde erectiefunctie, is dat wel. Dat is het signaal om niet af te wachten, maar je zadel, je fietshouding en eventueel je fiets zelf na te laten kijken door een bikefitter, en bij aanhoudende klachten een huisarts te raadplegen. Juist omdat de onderzoeken laten zien dat het probleem meestal omkeerbaar is zodra de druk wegvalt, loont het om er vroeg iets aan te doen in plaats van te hopen dat het vanzelf overgaat.

Je racezadel hoeft dus niet de vijand van je doorbloeding te zijn. Met de juiste vorm, een goede afstelling en af en toe wat variatie in je houding, haal je het risico grotendeels weg, zonder dat je een kilometer hoeft in te leveren.