Filmen op de fiets is verboden: Het kost je meer dan geld

Ik heb het zelf gedaan. Telefoon uit de achterzak, duim op opnemen, en dan met één hand aan het stuur iets roepen over de wind of het uitzicht. Twintig seconden, dacht ik. Het waren er veertig, en ik reed op een dijk met tegenliggers. Het is verboden, dat wist ik. Wat ik niet wist, is dat de boete nog de goedkoopste rekening is. De duurste komt 's avonds, als diezelfde telefoon mee naar bed gaat. En daar raakt dit verhaal ineens niet alleen tieners.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

Eerst even de regel, want die kent bijna niemand goed

Sinds 1 juli 2019 mag je op de fiets geen telefoon in je hand houden. Dat staat in artikel 61a van het RVV 1990. Appen, bellen, navigeren, muziek kiezen, filmen: allemaal hetzelfde verhaal.

En let op dat ene woord: vasthouden. Of je het ding gebruikt doet er niet toe. Vasthouden is al genoeg. Kost je in 2026 zo'n 170 euro, plus 9 euro administratiekosten. Andere bronnen noemen 160, dus check het even bij de ANWB voordat je mij citeert in je bezwaarschrift. Het geldt trouwens ook voor e-bikes en fatbikes.

Wat wel mag: een houder op je stuur. En stilstaand, met een voet op de grond, mag je doen wat je wilt.

En toen ging ik de ongevalscijfers opzoeken, en werd ik stil

Ik had dit stuk al half in mijn hoofd. Telefoon op de fiets, veel ongelukken, kijk uit. Tot ik ging kijken.

Uit het onderzoek van VeiligheidNL onder ruim 3.000 fietsers die op de spoedeisende hulp belandden, gebruikte circa 1,2 procent een telefoon op het moment van het ongeval. Eén komma twee. Weet je wat wél hoog scoorde? Praten met iemand anders: 11 procent, en bij jongeren zelfs 21. Muziek luisteren 3 procent. De Fietsersbond komt op ongeveer 1 procent van de fietsongevallen waarbij een telefoon meespeelt. Oftewel: dat kletsende clubje op zondagochtend is statistisch gevaarlijker dan de man die een filmpje maakt. Daar had ik mijn mening even op moeten bijstellen.

Maar dan de verklaring, en die is voor ons wel relevant. Onderzoekers denken dat fietsers hun gedrag aanpassen: ze gaan gewoon langzamer rijden als ze bezig zijn. En dat is precies wat wij niet doen. Wij zijn degene die de snelheid meebrengt. Bovendien gebruikt volgens het onderzoek dat Interpolis door SWOV laat doen 75 procent van de volwassenen de telefoon weleens in het verkeer, en bijna een kwart daarvan voor foto's en video's. Dat zijn er nogal wat.

De rekening die je niet ziet

En dan het stuk waar ik me ongemakkelijker bij voel dan bij die boete. Onder ruim 45.000 studenten vond het Noorse Instituut voor Volksgezondheid dat elk uur schermgebruik na het naar bed gaan de kans op slapeloosheidsklachten met 59 procent verhoogt. Gemiddeld 24 minuten slaap weg.

De onderzoekers zijn netjes: ze kunnen niet zeggen wat oorzaak is en wat gevolg. Misschien scrollen slechte slapers gewoon meer. Waarschijnlijk werkt het twee kanten op. Maar die 24 minuten doen wel iets, want juist in de diepe slaap piekt je groeihormoon. Dat is het moment waarop je van die rit herstelt. Hoeveel rust je echt nodig hebt, staat in hoeveel rust je op jouw leeftijd nodig hebt.

Ik meet mijn wattages op twee decimalen en geef daarna een halfuur herstel weg aan een app. Dat is geen discipline, dat is boekhouden met één oog dicht.

Ook mijn brein van in de dertig is niet immuun

Het gaat in dit debat altijd over kinderen. Alsof je op je dertigste een schild krijgt.

De Hersenstichting legt uit dat schermen vooral zo vervelend zijn omdat ze je hersenen te lang actief houden. De ene video is nog niet klaar of de volgende begint. En dan dit cijfer, dat me precies raakt: 73 procent van de Nederlanders weet dat schermen voor bedtijd slecht is voor het inslapen. En 94 procent doet het toch. Ik zit in die 94. Jij waarschijnlijk ook.

Het probleem is dus niet dat we het niet weten. Hoogleraar Theo Compernolle zegt het bij VRT NWS zo: techbedrijven bouwen hun apps met trucjes zodat je blijft plakken, en boosheid werkt daarbij het beste. Hij voegt eraan toe dat schermvrije pauzes ook voor volwassenen belangrijk zijn.

Of je dit verslaving mag noemen, daar zijn wetenschappers het niet over eens. Wat wel vaststaat: niemand besluit om een uur te scrollen. Je merkt het pas als dat uur voorbij is. Dat is geen zwakte van jou, dat is het ontwerp dat zijn werk doet.

Europa grijpt in, maar niet bij ons

Vorige week presenteerde de Europese Commissie een wetsvoorstel: volledige toegang tot sociale media pas vanaf 15 jaar, daarvoor alleen via een ouderaccount.

Drie details vielen me op. De camera en microfoon staan bij zo'n kindaccount standaard uit. Er geldt een limiet van één uur per dag. En het oneindig doorscrollen wordt verboden. Lees dat laatste nog eens. Brussel vindt het eindeloos scrollen zo schadelijk dat het voor kinderen verboden moet worden. Bij jou blijft het gewoon aanstaan.

En snel gaat het niet: het Europees Parlement en alle 27 lidstaten moeten nog akkoord, en de regels gelden op zijn vroegst eind 2027 of in 2028.

Wat betekent dit voor jou

• Film niet met je telefoon in je hand. Het is verboden en het kost je zo'n 170 euro. En dat het in de ongevalscijfers nauwelijks terugkomt, is geen vrijbrief: dat komt doordat de meeste fietsers vaart minderen. Wij niet.
• Koop een houder of een actiecamera. Kost eenmalig minder dan één boete en je houdt je handen aan het stuur.
• Leg je telefoon buiten de slaapkamer. Ik weet het, dit is het advies dat iedereen geeft en niemand opvolgt. Doe het toch een week en kijk wat je ochtenden doen.
• Regel zelf wat de EU voor kinderen regelt. Notificaties uit na acht uur, schermtijdlimiet aan, oneindig scrollen uitzetten waar dat kan. Je hoeft niet tot 2028 te wachten.
• Reken schermtijd mee als belasting. Een uur scrollen na een zware rit is een uur niet herstellen. Wat fietsen juist mét je hoofd doet, staat in fietsen als medicijn, en of social media je beter maakt zochten we uit in social media en wielrennen: boost of blokkeer. Meer over lijf en hoofd vind je in onze rubriek gezondheid.

Ik ga dit stuk zo publiceren en daarna waarschijnlijk kijken hoe het het doet. Op mijn telefoon. In bed.