Flitspalen voor fietsers: Komt het echt zover?

Nederland staat op het punt een primeur te beleven. Niet op een berg in de Alpen of een kasseienrit in Vlaanderen, maar op een fietspad in Houten. Vanaf 8 juni geldt daar een maximumsnelheid van 20 km/u. Officieel. Met borden. Komt de flitspaal voor fietsers nu ook dichterbij?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

De aanleiding: het peloton is gevaarlijk geworden

Vorig jaar kwamen 281 mensen om het leven op de fiets en hadden 81.000 mensen spoedeisende hulp nodig. Dat zijn geen sprint cijfers waar je trots op bent. Het probleem zit hem in de snelheidsverschillen. Op één fietspad rijd je tegenwoordig naast een 70-jarige op een stadsfiets, een schoolkind op een fatbike en iemand op een opgevoerde e-bike die er vol gas in gaat alsof het de finale van een tijdrit is. Dat zijn combinaties die in het peloton ook niet werken.
Het initiatief maakt deel uit van het Meerjarenplan Fietsveiligheid 2025-2029 en heeft als doel de risico's van snelle e-bikes, scooters en fatbikes te verminderen.

>>> Lees ook: Wielrenner vs. fatbike: wanneer snelheid harder gaat dan inzicht

De vuurdoop: Houten op 8 juni

De proef in Houten begint op 8 juni in de Fossa Iberica, een drukke, smalle straat achter winkelcentrum Castellum. De locatie is speciaal gekozen vanwege de drukte van studenten, shoppers met brede bakfietsen en gemotoriseerde fietsers, waardoor het een gevaarlijke plek is voor kwetsbare weggebruikers. Kort gezegd: het is daar elke dag een soort neutralisatie zonder dat iemand de regels kent.

Amsterdam volgt in september met zijn versie van het project. De gemeente richt zich daarbij op fietspaden in het Centrum en Oost, routes langs parken, scholen en ov-knooppunten.

>>> Lees ook: Dit zijn de regels voor het rijden van een speed pedelec

Zo werkt het in de praktijk

Om fietsers op de maximumsnelheid te wijzen, zet de gemeente verkeersborden neer. Naast de borden komen er camera's die positie, snelheid en type weggebruikers registreren. De overheid wil daarmee onderzoeken of mensen hun rijgedrag vrijwillig aanpassen, ook zonder dat er een agent of boa aan de kant staat.
En dat laatste is meteen de zwakke schakel in de tijdrit. De politie deelt tijdens de proeven geen bekeuringen uit, want die heeft te weinig mensen en te veel prioriteiten elders. Een bord met 20 km/u zonder handhaving heeft iets van als amateur een proftenue dragen. Het kan wel maar het werkt niet.

>>> Lees ook: Fatbikes betrokken bij 45% elektrische fietsongevallen

Wat zegt de wet eigenlijk?

Hier wordt het interessant. Het instellen van een maximumsnelheid op fietspaden voor gewone fietsers is juridisch op dit moment niet mogelijk. Wat de proef dus eigenlijk test, is of een adviessnelheid en sociale druk al voldoende effect hebben op het rijgedrag.
Voor gemotoriseerde voertuigen op het fietspad gelden wel regels. Bromfietsen mogen binnen de bebouwde kom maximaal 30 km/u en buiten de kom 40 km/u. Voor legale e-bikes en fatbikes geldt dat de trapondersteuning wettelijk stopt bij 25 km/u.

De grote vraag: werkt het zonder flitspaal?

Verkeersexperts wijzen erop dat handhaving zonder aanvullende maatregelen lastig blijft. Op dit moment moeten handhavers fietsen letterlijk van de weg halen en op een rollerbank testen, wat veel tijd en capaciteit kost.
Een kentekenplicht voor e-bikes zou volgens sommigen veel oplossen. Dan zouden ook flitspalen kunnen worden ingezet, net zoals bij auto's. Dat is nog toekomstmuziek, maar het idee ligt al op tafel in Amsterdam.

Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat is duidelijk over de inzet van de proeven. Hij stelt dat als de proeven in Houten en later in Amsterdam een succes zijn, het experiment op grotere schaal kan worden uitgerold. Een landelijke invoering is niet het directe doel, maar succesvolle resultaten in deze steden zouden kunnen leiden tot meer lokale proeven door het hele land.

Amsterdams wethouder Melanie van der Horst is enthousiast. Met een snelheidslimiet van 20 km kunnen ouderen en mensen met kinderen worden beschermd, zodat zij zich weer veiliger voelen op het fietspad.

20 km/u: snel of langzaam?

Voor wielrenners klinkt 20 km/u als een surplace in de regen. Maar op een druk fietspad naast een kind op een fietsje zonder handremmen is het een ander verhaal. De vraag is niet of die snelheid realistisch is. De vraag is of mensen er vrijwillig voor kiezen te remmen.

Dat is de echte test van de komende maanden. Geen tijdrit. Geen sprint. Maar een koers waarbij de winnaar degene is die zijn snelheid het meest bewust in eigen hand houdt. De start is op 8 juni in Houten. Neutralisatiezone van kracht.