Herfst in de Harz: Gravellen op zijn mooist

Beelden op YouTube maken vaker enthousiast, maar de video van Douwe Doorduin over zijn tripje naar de Harz bleef afgelopen jaar wel erg hardnekkig hangen. Zelfs als de beelden de werkelijkheid wat mooier maakten, dan nog moest het de moeite waard zijn om met de gravelbike in de Harz te gaan fietsen.

Tekst & fotografie: Bert Mostert

Niet alleen de Harz trok me. Doorduin verbleef bij Pim en Carla, twee Nederlanders die in de Harz hun nieuwe thuis hebben gevonden. Vanuit een door hen gerestaureerd huis organiseren zij kleinschalige gravelreizen. Dat leek me een aantrekkelijke uitvalsbasis voor een mooi fietsavontuur. Het najaar bood me daar ook de ruimte voor. Dankzij een sabbatical is mijn agenda vrijwel leeg en zijn de benen dik in orde. Aanvankelijk was mijn idee om met een paar fietsvrienden te gaan, maar hun agenda’s of bezwaren van het thuisfront stonden een fietstripje in de weg. Gelukkig was mijn vrouw ook wel nieuwsgierig.

De Harz: Onbekend gebied op 500 kilometer van Utrecht

De Harz ligt op slechts een kleine 500 kilometer van Utrecht. Desondanks is het voor Nederlanders een vrij onbekend gebied in Duitsland. Zelf ben ik er in de jaren tachtig als kind met mijn ouders geweest. Ik herinner me weinig van die vakantie, behalve dat de grens tussen Oost- en West-Duitsland door de streek liep. Dat heeft een onuitwisbare indruk gemaakt. Het grensgebied gaf een beangstigende gevoel door de hekken, het prikkeldraad en de wachttorens. Bovendien lag er een stuk niemandsland dat zo was ingericht dat de kans om levend de grens over te steken minimaal was. Het IJzeren Gordijn is gelukkig verdwenen, maar de sporen van het verleden zijn nog altijd zichtbaar. Niet meer beangstigend, maar nog altijd indrukwekkend.

We arriveren op donderdag aan het begin van de middag in het dorpje Benneckenstein. Pim en Carla ontvangen ons gastvrij met koffie en een taartje. De gastvrijheid en gezelligheid zal de rest van het verblijf ook niet verdwijnen. Ze zorgen voor een sfeer die helemaal past bij een gravelavontuur. Natuurlijk is die sfeer ook afhankelijk van de andere gasten (bij ons was er nog 1 extra gast, Rob), maar door het hele concept kun je er wel vanuit gaan dat je de dagen doorbrengt met gasten die ‘the spirit of gravel’ - wat dat ook moge zijn - wel begrijpen.

Eindeloos veel gravelpaden

Dag één staat volledig in het teken van kennismaking. Pim heeft daarvoor een kort rondje uitgezet dat voor alle deelnemers goed te doen is. Ideaal om kennis te maken met elkaar en met de omgeving. Hoe mooi het daar is, wordt al snel duidelijk. Na nog geen kilometer en nog binnen het dorpje draaien we de eerste gravelstrook op. En je weet het meteen: hier gaan we ons wel vermaken. De gravelstroken variëren van ondergrond, maar vaak zijn het goed berijdbare karresporen. Wel liggen er veel grotere kiezelstenen, waardoor een wat bredere band, 45 mm of breder, wel prettig is.

Als we het dorpje uit zijn, gaat de weg omhoog. Dan wordt gelijk duidelijk hoe de krachtsverhoudingen liggen. Pim, Rob en ik vinden moeiteloos een tempo waarin we gezamenlijk prettig kunnen fietsen. Voor mijn vrouw gaat het wat te snel, maar in haar eigen tempo, komt ze wel boven. Halverwege de route staat een stop gepland bij een uitzichttoren. Het laatste stukje daarnaartoe is ineens behoorlijk stijl. Het deed mij denken aan de Koppenberg, zowel vanwege het stijgingspercentage als de ondergrond die wel wat lijkt op de beruchte kasseienklim. Vanaf het uitzichtpunt krijgen we een mooie indruk van wat ons komende dagen te wachten staat. Om ons heen zien we een heuvelachtig en bebost gebied met door het landschap heen eindeloos veel gravelpaden.

Nog mooier dan gedacht

Op dag twee staan er twee ritten gepland: één voor de ochtend en één voor na de lunch. Lunchen doen we ergens onderweg. Pim en Carla hebben een mooie picknickplek gevonden en de ochtendroutes daarnaartoe gepland. Voor de routes is er steeds de keuze uit drie afstanden, maar Rob en ik twijfelen niet en gaan voor de langste. Daar krijgen we geen spijt van. Pim heeft vooraf het nodige verteld over de route, maar in werkelijkheid is het allemaal nog wat mooier dan hij had geschetst. We treffen het ook met de omstandigheden. Als wij er zijn is de herfst op zijn mooist in de Harz. Ook het weer zit mee. Er valt wel wat regen, maar het is niet te koud om te fietsen.

De middagrit is minstens zo mooi als de ochtendrit. Wel is de route hier en daar wat technischer. Voor Rob is het allemaal geen probleem. Hij is technisch veel beter dan ik en heeft ook het voordeel van zijn mountainbike-banden onder zijn prachtige Ridley. Ik heb duidelijk wat meer moeite met parcours. Vooral de afdalingen zijn af en toe verraderlijk door natte bladeren . Na ruim 100 kilometer en 1.800 hoogtemeters sluiten we dag twee af in het huis dat steeds meer als thuis begint te voelen.

Zorgvuldig aanplantingsbeleid

De derde dag staan er weer twee routes op het programma. Dit keer is de lunch gepland in het huis van Carla en Pim. Maar eerst gaan we op pad voor een route die vooral door het zuidelijke deel van de Harz gaat. De afwisseling in het landschap is deels natuurlijk, maar deels ook onbedoeld. De Harz wordt namelijk traditiegetrouw gebruikt voor de houtbouw. De laatste jaren is echter door droogte en een vraatzuchtige keversoort een groot deel van de sparrenbomen gestorven. Dat geeft op sommige plaatsen een wat naargeestig beeld. Het maakt ook bewust hoe kwetsbaar de natuur is en hoe belangrijk het is dat we daar zorgvuldig mee omgaan. Tegelijkertijd wordt op sommige plaatsen ook zichtbaar hoe veerkrachtig de natuur is. Door zorgvuldig aanplantingsbeleid is het herstel van de bossen op sommige plaatsen mooi zichtbaar.

Na de lunch stapt Pim ook op zijn gravelbike. Normaal blijft hij stand-by om zo nodig voor support onderweg te kunnen zorgen, maar omdat we maar met een klein groepje zijn, kan hij zich vrijmaken om mee te fietsen. Met Pim als gids wordt de rit nog leuker. Natuurlijk wordt er af en toe lekker doorgereden, maar Pim weet ook precies waar we even moeten stoppen om van het uitzicht te genieten, een spectaculaire afdaling te filmen of om wat te vertellen over de omgeving. Zo kan het gebeuren dat het al donker begint te worden als we terugkeren in Benneckenstein. Na weer meer dan 100 km en dit keer ruim 2.000 hoogtemeters wordt de dag afgesloten met een barbecue. Dat doen we, ondanks de temperatuur van rond het vriespunt,  gewoon buiten bij een warm houtvuur en onder een adembenemende sterrenhemel.

© Bert Mostert

Gravel in de Harz

De hoogste berg in de Harz: de Brocken

Op zondag, de laatste dag van ons verblijf, staat de beklimming van de Brocken op het programma. De Brocken is met ruim 1.100 meter de hoogste berg van de Harz. ’s Nachts heeft het gevroren en daarom besluiten we niet al te vroeg te vertrekken. Dat was geen gek idee. Als we halverwege de ochtend vertrekken schijnt de zon inmiddels, maar in de schaduw is het nog altijd behoorlijk fris. De klim is een belevenis op zich. Het begint met het gebruikelijke karrespoor, maar dat gaat over in een pad dat rotsiger en vooral steiler is. Vlak voor de top gaat dat over in een weg van betonnen rijplaten. Deze weg werd in de tijd van het IJzeren Gordijn gebruikt door patrouillevoertuigen. Die ondergrond is voor die voertuigen vast geschikt, maar om te fietsen is het niet ideaal. Zeker als de stijgingspercentages richting de 20% gaan, wordt het zowel fysiek als technisch uitdagend. Zodra de weg weer wat afvlakt, loopt deze ineens naast een spoorrails.

Over deze rails rijdt een stroomtrein voor de toeristen. Het levert mooie plaatjes op en het is een goed excuus om de benen even stil te houden en wat te herstellen. Dat is ook nodig, want het laatste stuk naar de top loopt nog flink op. Eenmaal boven wacht ons een schitterend uitzicht. Doordat de Brocken hoger is dan de toppen in de directe omgeving, kun je er bij helder weer bijzonder ver kijken. De wind heeft er echter ook vrij spel en zodra de zon achter de wolken verdwijnt wordt er flink koud. We trekken snel een extra jas en beginnen aan de afdaling. Die loopt voor de verandering eens over een prachtige asfaltweg. Het is eigenlijk wel erg lekker om na al die kilometers onverhard weer eens lekker over een ’biljartlaken’ te zoeven. Na de afdaling pakken we echter nog een laatste stuk onverhard mee. We rijden door het, volgens Pim, mooiste dal van de Harz. Hij heeft gelijk; de herfstkleuren zijn er betoverend.

Net zo sprakeloos als Douwe

Als we Benneckenstein binnen bollen realiseren we ons dat het er op zit. De fietsen worden schoongemaakt en met lichte tegenzin pakken we de auto in. Voordat we vertrekken lunchen we nog met elkaar. Met Pim en Carla blikken we nog even terug op de achterliggende dagen. We zijn pas de derde groep die ze ontvangen en ze zijn erg benieuwd naar onze ervaringen.  

Mijn gedachten dwalen af naar de reportage van Douwe Doorduin waar het allemaal mee begon. De altijd spraakzame YouTuber is aan het eind van zijn filmpje een beetje sprakeloos. Dat gevoel bekruipt mij ook. We kunnen niet anders dan Pim en Carla bedanken voor hun gastvrijheid en de complimenten geven voor het concept dat ze hebben ontwikkeld.

© Bert Mostert

Gravellen in de Harz