Het bloedpaspoort bij wielrenners. Zo werkt het.

Het biologisch paspoort, ook wel het bloedpaspoort genoemd, is een digitaal systeem dat wordt gebruikt om wielrenners en andere topsporters langdurig te monitoren en afwijkende bloedwaarden op te sporen. Het is bedoeld om dopinggebruik te detecteren dat bij een klassieke dopingtest moeilijk te traceren is. Maar wat houdt het precies in, wat wordt gemeten en wat betekent het als waarden afwijkend zijn?

Wat is het bloedpaspoort?

Volgens de Dopingautoriteit, is het bloedpaspoort geen klassieke dopingtest. “Het bloedpaspoort kijkt naar bloedwaarden over tijd. Extreme of onverklaarbare schommelingen kunnen wijzen op dopinggebruik, maar dat hoeft niet per se zo te zijn. Het kan ook iets zeggen over gezondheid of herstel. Maar ook geslacht, etnische achtergrond, leeftijd, leef- en verblijfsomstandigheden (bijvoorbeeld leven op hoogte) kunnen de bloedwaarden beïnvloeden.”

Alle resultaten van bloed- en urinecontroles worden opgeslagen in een digitaal systeem. Renners kunnen hun gegevens opvragen en desgewenst aan hun ploeg of arts overleggen. Het paspoort wordt bijgehouden voor onder andere alle renners in de WorldTour.

Wat wordt gemeten?

Het bloedpaspoort richt zich op informatie over parameters die kunnen duiden op bloeddoping, bijvoorbeeld hematocriet en hemoglobine.waarden die belangrijk zijn voor prestaties en zuurstoftransport.

Daarnaast kunnen ook waarden worden gevolgd die kunnen duiden op gebruik van steroïden en groeihormoon. Het paspoort volgt deze waarden longitudinaal, dus over een langere periode, waardoor experts patronen kunnen herkennen die bij een enkele test onzichtbaar zouden blijven.

Hoe werkt de monitoring?

De Sporza podcast Sporza Daily heeft ook aandacht besteed aan het bloedpaspoort. Gast Jürgen Roelandts, sportief directeur bij Movistar, vertelt dat nieuwe profrenners vaak al vóór hun eerste WorldTour-wedstrijden getest worden. Daarna volgen onregelmatige controles, waardoor een bloedprofiel kan worden opgebouwd. “Zo kan na een aantal tests al worden vastgesteld of er afwijkingen zijn,” legt Roelandts uit.

Bij verdachte waarden worden de gegevens beoordeeld door drie onafhankelijke experts, aldus Peter Van Eenoo, hoofd van het geaccrediteerde antidopinglaboratorium van de Universiteit Gent, Van Eenoo zegt in dezelfde podcast. “Als een waarde buiten het normale bereik valt, wordt het paspoort door drie experts geanalyseerd. Alleen als zij allemaal tot dezelfde conclusie komen, kan er een paspoortzaak ontstaan.”

Het systeem werkt op basis van interpretatie, niet op directe detectie van een verboden stof. Sporters krijgen altijd de kans om uitleg te geven, bijvoorbeeld over medische behandelingen of verblijf op hoogte.

Afwijkende bloedwaarden

Een “afwijkende waarde” betekent dat een bepaalde bloedparameter buiten het normale bereik van een sporter valt. Dit hoeft niet automatisch dopinggebruik te betekenen. De Dopinautoriteit legt uit: “ Zoals gezegd, de parameters die gemeten worden kunnen onder andere worden beïnvloed door het geslacht van de sporter, etnische achtergrond, leeftijd, leef- en verblijfomstandigheden. Ook het type sport dat wordt beoefend of een bepaalde ziekte kunnen zorgen voor afwijkingen. Voor er een uitspraak wordt gedaan over mogelijk dopinggebruik, worden deze factoren zorgvuldig meegewogen door onafhankelijke experts.”

Het nut van het bloedpaspoort

Volgens Van Eenoo heeft het bloedpaspoort de wielersport zuiverder en transparanter gemaakt. Hij vergelijkt het systeem met een trajectcontrole: 

• Vaste controles: reguliere dopingtests tijdens wedstrijden.
• Onverwachte controles: plotselinge controles buiten de wedstrijden.
• Bloedpaspoort: trajectcontrole die schommelingen over langere tijd volgt.

Het paspoort maakt het ook mogelijk om gerichte extra tests uit te voeren bij atleten met verdachte profielen, bijvoorbeeld specifiek op EPO. Zo worden onzichtbare dopingpraktijken opgespoord die bij gewone tests niet worden gevonden.

Voorbeeld uit de praktijk

Een recent voorbeeld is de voorlopige schorsing van Ojer Lazkano van Bora-Hansgrohe. Tussen 2022 en 2024 werden volgens Sporza afwijkende bloedwaarden ontdekt, ondanks dat alle reguliere dopingtests negatief waren. Het bloedpaspoort gaf experts de mogelijkheid om verder onderzoek te doen.

Peter Van Eenoo: “Het bloedpaspoort registreert schommelingen die niet direct een positief resultaat opleveren, maar die wel aanleiding kunnen geven tot verdere analyse. Drie onafhankelijke experts moeten dezelfde conclusie trekken voordat er een paspoortzaak ontstaat.”

Dit systeem biedt de sporter altijd de mogelijkheid om aanvullende uitleg te geven, zoals medische ingrepen of bloedverlies door een ongeval. In ongeveer de helft van de gevallen leidt dat tot het intrekken van de initiële bevinding.

Verantwoordelijkheid van de sporter

Het bloedpaspoort past binnen het principe van strict liability: de sporter is zelf verantwoordelijk voor wat in zijn of haar lichaam wordt aangetroffen.

De Dopingautoriteit legt uit: “De uiteindelijke verantwoordelijkheid voor de eventuele aanwezigheid van dopinggeduide stoffen in het lichaam blijft altijd volledig bij de sporter zelf liggen. Sporters moeten zich bewust zijn van de risico’s van onbewust dopinggebruik. Een voorbeeld zijn vervuilde supplementen. Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat voedingssupplementen dopingstoffen kunnen bevatten. Dit staat vaak niet op het etiket vermeld. Het gebruik van voedingssupplementen is daarmee een risico voor topsporters. Het kan namelijk leiden tot een positieve uitslag van een dopingcontrole.”

Conclusie

Het bloedpaspoort is een krachtig instrument in de strijd tegen doping in de wielersport. Het verzamelt en analyseert bloedwaarden over tijd, waardoor afwijkingen zichtbaar worden die bij klassieke dopingtests onopgemerkt blijven.

Afwijkende waarden zijn niet automatisch bewijs van dopinggebruik; ze vormen een signaal dat verder onderzocht wordt. Door dit systeem weten renners en ploegen dat dopinggebruik moeilijk ongemerkt blijft. Het bloedpaspoort draagt zo bij aan meer transparantie, eerlijkheid en veiligheid in het peloton, terwijl sporters altijd de kans krijgen hun eigen verklaring te geven.