Het schoonheidsideaal van de wielrenner: Waar stopt dit?

Er bestaat een moment, ergens tussen het aantrekken van je bibshort en het dichtritsen van je shirt, waarop je in de spiegel van de gang kijkt en denkt: zo. Een mens in vacuümverpakking. En dan besef je dat je dit doet om zestig kilometer te rijden over een dijk waar niemand staat.

In Volkskrant Magazine van 19 september schrijft socioloog Giselinde Kuipers dat het schoonheidsregime steeds dwingender wordt: eerst gold het alleen voor vrouwen, nu ook voor mannen, eerst alleen voor feesten, nu ook voor je werk en je vakantie. In onze sport is dat allang geen nieuws meer. In onze sport is het een reglement.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

Het been is geen been meer, het is een etalage

Wielrenners scheren hun benen en zeggen daarbij dingen over massage en wondverzorging, met het gezicht van een man die uitlegt waarom hij die derde fiets echt nodig had. Onzin natuurlijk. Een geschoren been is een vitrine. De spier ligt erin als een gebraden ham onder glas.

Vandaar ook dat er niets op mag. Geen inkt, geen anker, geen naam van een kind. Dat wielrenners zelden een tatoeage op hun benen hebben is geen toeval, en de redenen daarvoor zochten we eerder uit. Je beschildert de Nachtwacht ook niet met een viltstift.

En dan de stof. Ik schreef eerder dat de wielerbroek bij ons is weggedemarreerd: vier lagen chamois, microgaatjes per warmtezone, een zeem die meer over jouw lichaamstemperatuur weet dan je huisarts. Een rimpel in je shirt is tegenwoordig geen rimpel maar een sollicitatiebrief met een spelfout.

De fiets is per kilo duurder dan een Lamborghini

Dat is geen beeldspraak, dat hebben we uitgerekend in de superfiets is duurder per kilo dan een Lamborghini. Zeven kilo koolstofvezel, opgevoed door ingenieurs met een windtunnel en een missie, en hij eindigt zijn dagen in een schuur naast een zak potgrond.

Kuipers noemt het chiquer dan ik: mooi zijn is geen bijzaak meer, het is verbonden geraakt met sociale en economische waarde. Op de parkeerplaats bij de start klinkt dat als: het is niet genoeg om hard te rijden. Het moet er ook naar uitzien dat je hard kúnt rijden, ook als je stilstaat en een banaan eet.

De helm heeft ons verraden en wij hebben geapplaudisseerd

Er is een tijd geweest dat een helm eruitzag als een helm. Rond, vriendelijk, iets tussen een kaasstolp en een studentikoze saladebak in. Toen kwam de tijdrithelm van Visma-Lease a Bike, die eruitziet alsof iemand een strijkijzer heeft laten trouwen met een schoenlepel.

En let op wat er gebeurde. Wij lachten. En toen bleek dat ding snel, en binnen één seizoen vonden wij het prachtig. Niet mooi geworden. Wij waren omgepraat door een stopwatch.

De absurde toekomst, en dit is satire

Wat hierna komt is bewust overdreven. Het punt is juist dat het niet zover moet komen.

Want als de helm mag evolueren, waarom het hoofd eronder dan niet? De logica is er, en logica is nog nooit ergens gestopt uit beleefdheid.

• De neusverlenging. Een pijlvorm klieft de lucht beter dan een blok. Ik heb zelf een smal gezicht, een soort Dory uit Finding Nemo, en dat is hoe dan ook aerodynamischer dan de vierkante kop van de gemiddelde sprinter, die de lucht niet zozeer doorklieft als wel beledigt.
• Sleutelbeenverkorting. Smallere schouders, kleiner frontaal oppervlak. Je past daarna gemakkelijk nog door het laatste spleetje van de draaideur die je anders nooit gehaald had.
• Tandvijlen als venturi. Je mond wordt luchtinlaat. De kaakchirurg rekent het door, de tandarts kijkt weg, en jij ademt voortaan met het geluid van een kierende deur.
• De borstvergroting voor mannen. Belachelijk, tot je bedenkt dat er in het vrouwenpeloton al zo ver met vormen onder het pak is gegaan dat de UCI heeft moeten ingrijpen, te lezen in borstenbedrog in de Tour de France Femmes.

En voordat je denkt: zo gek zijn we niet. Wij hebben op deze site serieus uitgezocht hoeveel vertraging je oploopt met een ketting om je nek in de Tour de France. Een ketting. Om je nek. Met een uitkomst in seconden.

Als een sieraad meetbaar is, is een neus dat ook. Het enige wat ons tegenhoudt is smaak, en smaak is in deze sport historisch gezien geen sterke partij gebleken.

© Getty Images

Kuipers heeft er een woord voor, en het is geen grappig woord

Vervreemding. Ze leent het van Marx, die zag hoe fabrieksarbeiders losraakten van hun eigen werk. Hetzelfde gebeurt nu met ons lichaam, schrijft Kuipers: je ziet jezelf niet meer als geheel, maar als een verzameling losse onderdelen die stuk voor stuk werk nodig hebben. Een kin die moet. Een buik die niet mag. Een kuit die het gesprek voert.

Het pijnlijkste is wat er daarna gebeurt. Die vervreemding maakt mensen niet opstandig, maar juist ijveriger. Kuipers gebruikt het beeld van een auto die vastzit in de modder: de chauffeur geeft extra gas, klemt zich vast aan het stuur, en zakt precies daardoor dieper weg.

Herken je dat? Ik wel. Dat is exact wat je doet na een slechte rit. Harder trainen. Vaker meten. Nieuwer materiaal.

En dan het zinnetje dat me sindsdien niet loslaat: juist de winnaars van het schoonheidsregime, de mensen die mooi en jong en gespierd zijn, rapporteren steeds meer afstand tot hun eigen lichaam.

Zet dat naast ons. De fitste generatie wielrenners ooit, nog nooit zo licht en zo strak. En ondertussen durft niemand meer op een goedkope fiets te verschijnen en groeten we elkaar onderweg niet eens meer.

Wij zijn nog nooit zo mooi geweest en nog nooit zo humeurig.

Eén vrouw zei deze maand gewoon nee

In Londen liep Keely Hodgkinson, olympisch kampioene op de 800 meter, in een nieuw pak van Nike. Zwart, capuchon, deels open op de rug, met een uitsparing voor haar paardenstaart. Catwoman, maar dan met een startnummer.

Zelf noemde ze het een mix van mode, snelheid en wetenschap. Maar het mooiste zat in wat ze weigerde. De metingen zeiden dat ze met los haar langzamer is. Zij zei: dat is niet onderhandelbaar.

Daar staat een topsporter die het getal kent, het verlies accepteert en de rekening doorscheurt. Dit deel van mij blijft van mij. Ik moest denken aan alle dingen die wij wél hebben ingeleverd zonder dat iemand het vroeg.

Wat betekent dit voor jou

Kuipers is er duidelijk over: dit is geen individueel probleem maar een collectief. Je komt er niet uit door in je eentje beter je best te doen, want dat is precies het gaspedaal in de modder. Toch kun je iets doen, en het is gratis.

• Trek één seizoen dat oude shirt aan. Het Rabo-shirt drie maten te groot, bollend in de rug als een spinnaker, met een half afgezakte Umbro-sok eronder. Kijk wat het met je gemiddelde doet, en vooral wat het met je humeur doet.
• Rijd één rit per week zonder meting. Geen watt, geen segment, geen upload. Een rit die alleen in jouw hoofd heeft plaatsgevonden.
• Accepteer de frictie. Wielrennen is een mens die beukt tegen natuurwetten die altijd winnen. Dat is geen ontwerpfout. Dat ís de sport.
• Zoek je eigen niet-onderhandelbare. Hodgkinson had haar haar. Zoek uit wat jouw haar is, en verkoop het niet voor drie watt.
• Doe het samen. Een clubje dat afspreekt dat materiaal geen gespreksonderwerp is, verandert meer dan jij in je eentje met een goed voornemen.

Kuipers eindigt met een vraag die je zo op onze sport kunt plakken: kunnen we onze behoefte aan schoonheid zo vormgeven dat de wereld er mooier van wordt en niet lelijker?

Ik hoop het. Niet omdat vooruitgang slecht is, maar omdat een sport waarin alles klopt geen verhalen meer oplevert. Over dertig jaar, aan een cafétafel, gaat het niet over die 312 watt. Het gaat over de man met de zadeltas en de regen bij Valkenburg.

P.S. De vraag is niet of je die neus laat verlengen. De vraag is of je nog weet waaróm je fietst op de dag dat je hem niet laat verlengen.

Dit artikel is geïnspireerd op het essay van Giselinde Kuipers in Volkskrant Magazine van 19 september 2026. Kuipers is hoogleraar sociologie aan de KU Leuven. Delen van dat essay zijn een bewerking van hoofdstukken uit haar boek Lelijke mooie wereld.