Het vrouwenpeloton ontwikkelt zich sneller dan het mannenpeloton

In 1924 gebeurde iets wat bijna niemand voor mogelijk hield. Alfonsina Strada, een Italiaanse renster, stond aan de start van de Giro d’Italia tussen de mannen en reed de volledige ronde uit. In die tijd was er geen officiële vrouwenversie van de Giro. Ze werd niet alleen immens populair bij het publiek, ze verdiende er uiteindelijk zelfs meer geld mee dan de mannelijke winnaar van die Giro, ondanks dat ze buiten de officiële uitslag finishte. Haar lef en doorzettingsvermogen zijn een vroeg en iconisch bewijs van wat vrouwen al lang konden, nog vóór er wedstrijden voor hen bestonden.

Een sport met een structurele achterstand

De aandacht voor wielrennen is lange tijd gedomineerd door mannenkoersen. Veel wielerliefhebbers zetten automatisch de televisie aan voor een mannenwedstrijd en pas daarna, of helemaal niet, voor een vrouwenkoers. Dat is geen onwil, maar vooral gewoonte. Die gewoonte heeft alles te maken met geschiedenis. Wielrennen werd decennialang gezien als een mannensport. In Nederland was dat zelfs tot 1965 officieel zo. In dat jaar werd ook pas het eerste officiële Nederlands kampioenschap op de weg voor vrouwen verreden, gewonnen door Keetie van Oosten-Hage. Grote wedstrijden als de Tour de France bestaan al sinds 1903, terwijl internationale vrouwencompetities pas veel later structureel op gang kwamen.

Dat verschil in tijd werkt door tot vandaag. Het betekent niet dat vrouwenwielrennen minder interessant is, integendeel. Het heeft simpelweg minder jaren gehad om dezelfde breedte en diepte op te bouwen als het mannenpeloton. Juist daardoor zijn vrouwenkoersen en meerdaagsen vaak minder dichtgetimmerd, minder gecontroleerd en daardoor verrassender. Aanvallen krijgen meer ruimte en het koersverloop ligt minder vroeg vast.

De rol van vrouwen zelf in die ontwikkeling

Wat daarbij vaak wordt onderschat, is de actieve rol die vrouwen zelf hebben gespeeld in deze vooruitgang. Uit onderzoek naar de geschiedenis van het vrouwenwielrennen blijkt dat rensters zich niet alleen sportief moesten bewijzen, maar ook structureel moesten vechten voor erkenning, wedstrijden en eerlijke omstandigheden. Ze waren niet alleen deelnemers, maar ook aanjagers van verandering.

Pioniers als Elsy Jacobs, de eerste wereldkampioene op de weg bij de vrouwen in 1958, Beryl Burton, die in Groot-Brittannië jarenlang op eigen kracht records reed die zelfs mannen niet haalden, en Keetie van Oosten-Hage, die in Nederland het vrouwenwielrennen zichtbaar en serieus maakte, hebben de basis gelegd. Zonder hun doorzettingsvermogen, organisatie en zichtbaarheid was de huidige professionalisering niet mogelijk geweest. Die inzet vormt een belangrijk fundament onder de snelle groei die we nu zien.

© Collectie Nationaal Archief

Een eerlijke vergelijking in tijd

Als we kijken naar waarom het vrouwenpeloton zich nu zo snel ontwikkelt, helpt het om de tijdslijn eerlijk naast elkaar te leggen. Officiële vrouwenkoersen bestaan in Nederland pas sinds 1965. Mannen reden al in 1868 een eerste officiële wielerwedstrijd in Parijs. Dat is bijna honderd jaar verschil.

Laten we voor de grap eens honderd jaar teruggaan in de tijd bij het mannenwielrennen. Dan zien we geen strak geregisseerde topsport, maar een chaotische overlevingsstrijd.

• Renners reden met wijn, bier en soms sterke drank in de bidons.
• Water werd gehaald uit sloten, fonteinen of dorpspompen.
• Rauwe stukken vlees of spek werden tussen de benen gestopt als primitieve zeem.
• Wollen truien en broeken werden nat en loodzwaar.
• Reservebanden hingen om de schouders of om de nek
• Gereedschap zat met touw aan het frame vastgebonden
• En eten werd onderweg gekocht in cafés of bij boerderijen, zonder verzorgingsposten.

Gat dichten in recordtempo

Die vergelijking is eigenlijk oneerlijk. Niet qua netto tijd, maar wel de tijd waarin we leefden. Het vrouwenwielrennen kon profiteren van kennis, materiaal en wetenschap die toen nog niet bestonden. Tegelijkertijd hadden vrouwen te maken met culturele en maatschappelijke obstakels die mannen niet of in een heel andere vorm kenden. Ze moesten niet alleen leren koersen, maar ook voortdurend bewijzen dat ze überhaupt mochten koersen.

Juist door die combinatie ontwikkelt het vrouwenpeloton zich nu zo snel. Het bouwt voort op moderne kennis en structuren, terwijl het tegelijk culturele achterstanden inhaalt. Waar het mannenpeloton lange tijd gulzig vasthield aan vaste vormen en nostalgie, is er bij de vrouwen ruimte en noodzaak om met een openere blik te kijken naar de sport om in zo'n snelheid te groeien, te experimenteren en te verrassen. En dat maakt het vrouwenwielrennen op dit moment zo boeiend om te volgen.

Misschien wordt het tijd voor meer vrouwelijke ploegleiders in het mannenpeloton? Binnenkort een verdieping over dit onderwerp. Wie weet, een ding is zeker in dit geval:

What doesn't kill you makes you stronger.