Hoe vaak moet je eigenlijk je derailleurwieltjes vervangen?

Je ketting wordt gemeten, de cassette wordt gecontroleerd en versleten kettingbladen vallen meestal snel genoeg op. Maar helemaal achteraan je aandrijving draaien twee kleine onderdelen iedere kilometer vrolijk mee: de derailleurwieltjes. Veel wielrenners rijden er jarenlang mee zonder ernaar te kijken. Toch slijten ook deze wieltjes en kunnen vuil, versleten tanden en speling uiteindelijk invloed hebben op hoe soepel je fiets schakelt. Maar wanneer zijn ze daadwerkelijk aan vervanging toe?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

Er bestaat geen vaste kilometergrens

Voor derailleurwieltjes bestaat geen handige regel zoals 5.000, 10.000 of 20.000 kilometer. De levensduur wordt sterk bepaald door de omstandigheden waarin je rijdt, hoe goed je de aandrijving onderhoudt en het type derailleurwieltje. Een mooiweerfietser die zijn aandrijving zorgvuldig schoonhoudt kan er vele duizenden kilometers mee rijden, terwijl gravel, regen, zand en modder de slijtage flink kunnen versnellen.

Dat komt doordat de derailleurwieltjes continu contact hebben met de ketting. Het bovenste wieltje, vaak het guide pulley genoemd, helpt de ketting nauwkeurig richting het juiste kransje van de cassette. Het onderste tension pulley houdt spanning op de ketting en leidt hem terug richting het crankstel. Zodra de tanden, lagers of busjes slijten, kan dat hele proces minder soepel verlopen.

Daarom is kijken naar de staat van de wieltjes veel nuttiger dan simpelweg de kilometerstand bijhouden.

Kijk eerst naar de tanden

Nieuwe derailleurwieltjes hebben duidelijk gevormde tanden die ontworpen zijn om de ketting soepel te geleiden. Na duizenden kilometers worden die langzaam dunner. Uiteindelijk kunnen ze opvallend scherp of puntig worden. Dat betekent overigens niet dat ieder asymmetrisch tandje versleten is. Moderne derailleurwieltjes hebben soms bewust verschillende tandvormen om de ketting beter te geleiden.

Vergelijk bij twijfel daarom met afbeeldingen van een nieuw exemplaar van hetzelfde model. Worden de tanden duidelijk smaller en scherper dan oorspronkelijk, ontbreken er stukjes of loopt de ketting niet meer netjes over het wieltje, dan is vervanging verstandig. Wacht je tot de tanden bijna verdwijnen, dan ben je eigenlijk al veel te laat.

Speling is minstens zo belangrijk

Niet alleen de tanden kunnen slijten. In het midden van een derailleurwieltje zit afhankelijk van het systeem een lager of bus. Daar kan na verloop van tijd speling ontstaan. Dat kun je eenvoudig controleren. Pak het derailleurwieltje vast en probeer het voorzichtig zijwaarts te bewegen. Een kleine hoeveelheid beweging bij het bovenste wieltje kan bij sommige derailleurs bewust onderdeel van het ontwerp zijn. Vooral oudere systemen gebruiken die zijdelingse bewegingsruimte om de ketting goed over de cassette te laten lopen.

Veel speling, een korrelig draaiend lager of een wieltje dat nauwelijks vrij draait is een ander verhaal. Haal bij twijfel de ketting van het wieltje of verwijder het wieltje uit de derailleur. Vervolgens kun je veel beter voelen of het lager soepel draait. Voelt het alsof er zand in zit, draait het schokkerig of hoor je gekraak, dan is schoonmaken of vervangen waarschijnlijk nodig.

Vuil maakt van je aandrijving schuurpapier

Wie regelmatig zijn ketting schoonmaakt maar de derailleurwieltjes overslaat, doet eigenlijk maar de helft van het werk. Juist rond deze wieltjes verzamelt zich een bekende zwarte substantie van smeermiddel, stof, zand en metaaldeeltjes. Dat vuil ziet er niet alleen lelijk uit. Het kan de slijtage van de aandrijving versnellen. Bicycling schreef eerder al hoe de juiste kettingsmering de levensduur van je aandrijving kan verlengen.

Een vervuilde aandrijving zorgt voor extra wrijving en daarbij horen de derailleurwieltjes net zo goed als ketting en cassette. Je hoeft de wieltjes niet na iedere rit uit de derailleur te schroeven. Bij een normale schoonmaakbeurt kun je het opgehoopte vuil met een doek of borstel verwijderen. Af en toe demonteren voor een grondigere reiniging kan wel verstandig zijn, zeker wanneer je veel in natte of stoffige omstandigheden rijdt. Lees ook: "Moet mijn ketting echt in bad? Zo pak je het goed aan".

Een versleten ketting kan de rest meenemen

De verschillende onderdelen van je aandrijving slijten niet volledig onafhankelijk van elkaar. Een ketting die te lang wordt doorgereden kan cassette en kettingbladen versneld laten slijten. Ook derailleurwieltjes hebben voortdurend contact met diezelfde ketting. Daarom begint goed onderhoud eigenlijk bij de ketting. Controleer regelmatig de slijtage met een kettingmeter en vervang hem voordat hij ver over zijn slijtagegrens heen is. Bicycling hanteert daarbij geen absolute kilometerstand als enige maatstaf, omdat omstandigheden, onderhoud en rijstijl grote invloed hebben op de levensduur.

Slecht schakelen betekent niet direct dat de wieltjes versleten zijn

Je schakelt en de ketting reageert net iets trager dan normaal. Tijd voor nieuwe derailleurwieltjes? Niet noodzakelijk. Slecht schakelen kan veel oorzaken hebben. Een verkeerd afgestelde derailleur, verbogen derailleurpad, versleten ketting, vuile kabels bij mechanisch schakelen of een probleem met de cassette kan vergelijkbare symptomen veroorzaken. Controleer daarom eerst of de derailleur goed staat afgesteld en of de rest van de aandrijving in orde is. Twijfel je waar de oorzaak precies zit? Deze 15 onderhoudstips die het schakelen van je fiets drastisch verbeteren helpen je systematisch uit te sluiten wat er precies aan de hand is. Bicycling benoemt een slecht afgestelde derailleur en vervuilde derailleurwieltjes beide als onderhoudsproblemen die een aandrijving minder soepel kunnen laten lopen.

Pas wanneer je ook duidelijke slijtage aan de wieltjes ziet of voelt, wordt vervanging logisch. Vooral veel speling, beschadigde tanden en slecht draaiende lagers zijn duidelijke signalen.

Moet je beide wieltjes tegelijk vervangen?

Meestal worden derailleurwieltjes als set verkocht en is het praktisch om beide tegelijk te vervangen. Ze hebben immers ongeveer evenveel kilometers gemaakt. Toch vervullen ze verschillende functies en kunnen ze verschillend slijten. Let bij montage goed op welk wieltje boven en welk wieltje onder hoort. Bij veel modellen zijn ze niet identiek. Ook kan er een aangegeven draairichting zijn. Simpelweg twee wieltjes uit de verpakking halen en willekeurig monteren is dus niet altijd verstandig. Maak eventueel vóór demontage een foto van de derailleur. Dan weet je bij montage precies hoe de ketting door de derailleurkooi moet lopen. Dat voorkomt de klassieke fout waarbij de ketting verkeerd langs het kleine lipje tussen de twee wieltjes wordt geleid.

Zijn dure oversized derailleurwieltjes nodig?

Wie toch aan vervanging toe is, komt al snel keramische lagers en enorme derailleurwieltjes tegen. Sommige systemen kosten honderden euro's en beloven een lagere weerstand van de aandrijving. Grotere wieltjes laten de ketting minder scherp buigen en hoogwaardige lagers kunnen de lagerwrijving verminderen. Voor de gemiddelde wielrenner is zo'n systeem echter absoluut niet noodzakelijk om een versleten set te vervangen. Originele derailleurwieltjes die geschikt zijn voor je Shimano, SRAM of Campagnolo derailleur zijn doorgaans de eenvoudigste keuze. Het potentiële verschil in weerstand van een zeer duur systeem is klein vergeleken met de winst die je kunt behalen door je volledige aandrijving gewoon schoon, goed gesmeerd en correct afgesteld te houden.

Wanneer moet je ze dan vervangen?

Vergeet dus een vaste kilometerstand. Controleer je derailleurwieltjes wanneer je de aandrijving grondig schoonmaakt en kijk vooral naar hun daadwerkelijke staat. Zijn de tanden nog goed gevormd, draaien de wieltjes soepel en is er geen abnormale speling, dan is er weinig reden om ze alleen vanwege hun leeftijd te vervangen. Worden de tanden opvallend dun of scherp, draait een lager stroef of korrelig, ontstaat er veel speling of zijn tanden beschadigd, dan is het tijd voor een nieuwe set. Merk je tegelijkertijd dat het schakelen achteruitgaat, dan wordt een controle nog belangrijker.

Derailleurwieltjes behoren daarmee tot die onderdelen die gemakkelijk worden vergeten omdat ze veel langer meegaan dan een ketting. Maar 'lang meegaan' betekent niet 'nooit vervangen'. Geef ze iedere keer dat je ketting en cassette controleert even tien seconden aandacht. Dat is meestal genoeg om te voorkomen dat je pas ontdekt hoe versleten ze waren wanneer je een nieuwe set monteert.