Hoelang fietsen we nog met een voorderailleur?

De voorderailleur verdwijnt in hoog tempo uit het profpeloton. Wout van Aert reed zijn zege in Parijs-Roubaix dit voorjaar binnen op een Cervélo S5 met maar één kettingblad, en ook Tadej Pogačar en het hele team Jayco-AlUla kozen voor zo'n 1x-aandrijving op de kasseien. Fabrikant SRAM voedt de trend met de Red XPLR AXS-groepset, terwijl Shimano voorlopig vasthoudt aan de klassieke tweevoudige crank. Is dit het begin van het einde van de voorderailleur, of blijft die gewoon bestaan voor de rest van ons?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

Waarom rijden steeds meer renners zonder voorblad

Op de kasseien is de voorderailleur dit voorjaar bijna een uitzondering geworden. Bij Parijs-Roubaix reden Van Aert, Pogačar en Jayco-AlUla allemaal met een enkel kettingblad, en volgens materiaalsite BikeRadar waren 1x-groepsets inmiddels "vrijwel overal" terug te vinden in de klassiekers. De reden is simpel: betrouwbaarheid. BikeRadar-materiaalredacteur Warren Rossiter noemt de combinatie van voorderailleur en dubbel kettenblad "de zwakste schakel in elke aandrijving", een ketting die van het blad valt op de kasseien kost een koers, een indexeringsfout op gravel ook. Zonder voorblad valt dat risico simpelweg weg.

Dat ontdekte ook Lidl-Trek toen de ploeg voor het eerst met een 1x-crankstel van de SRAM Red XPLR-groepset ging testen. Technical Support Manager Glen Leven testte de opstelling eerst op gravel en zag dat die "ongelooflijk goed schakelde, zelfs onder belasting". Mads Pedersen reed er vervolgens Gent-Wevelgem mee naar de zege, met Jonathan Milan (3e) en bij de vrouwen Elisa Balsamo (2e) in zijn kielzog. Onder de motorkap gaat het om de SRAM Red XPLR AXS-groepset: een 13-speed cassette van 10 tot 46 tanden, gecombineerd met een kettingblad van 54 of 56 tanden. Dat levert ongeveer hetzelfde bereik op als een traditionele 2x-opstelling, maar dan met de helft van de bewegende delen vooraan.

SRAM jaagt trend aan, Shimano improviseert

Dat SRAM voorop loopt is geen toeval. Het merk voerde als eerste de Universal Derailleur Hanger (UDH) in als standaard, waardoor frames eenvoudig geschikt zijn voor zowel 2x-wegvarianten als 1x-XPLR-groepsets. Dit jaar bracht SRAM die technologie ook naar lagere prijsklassen met de nieuwe Force en Rival AXS XPLR-groepsets, goed voor kettingbladen tussen de 38 en 50 tanden. Het past in een bredere verschuiving: steeds meer WorldTour-ploegen kiezen sowieso al voor SRAM boven Shimano.

Shimano-teams moeten intussen zelf knutselen. Ineos Grenadiers en TotalEnergies combineerden voor Parijs-Roubaix een mountainbike-achterderailleur (XTR Di2) met een Dura-Ace-crank zonder binnenring, een opstelling die onder meer op de fiets van Joshua Tarling werd gespot. Het werkt, maar is geen door Shimano ondersteunde fabrieksoplossing.

Officieel houdt Shimano het bij de klassieke 2x-crank. Wel doken deze zomer in een update van de Shimano E-Tube-app aanwijzingen op voor een dertiende versnelling op een toekomstige Dura-Ace R9300. Belangrijk om hierbij te benadrukken: dit is een lek, geen aankondiging. Shimano heeft niets bevestigd, en volgens de geraadpleegde bronnen wordt zo'n groepset ten vroegste eind 2026 of pas in 2027 verwacht, met Ultegra- en 105-varianten die er dan nog eens één tot drie jaar later achteraan komen.

Campagnolo speelt een kleinere rol in dit verhaal. Het Italiaanse merk heeft met Super Record 13 wel een moderne 13-speed groepset in huis, maar sponsort nog maar één WorldTour-ploeg op het hoogste niveau: Cofidis, en dan met de reguliere 2x-uitvoering.

De keerzijde: Minder versnellingen en zwaarder klimmen

Een 1x-aandrijving is geen wondermiddel. Met 13 in plaats van 24 versnellingen zijn de sprongen tussen de tandwielen groter, wat op echte hellingen voelbaar is. Analyses rond de Ronde van Vlaanderen wezen de Oude Kwaremont en de Kemmelberg (met stukken tot 12,2%) aan als beklimmingen waar dat begint te knellen. Dat is meteen de reden waarom je 1x tot nu toe vooral in de kasseiklassiekers en op gravel ziet, en nog niet in bergritten van de Tour de France of Vuelta.

Ook de veelgenoemde aerodynamische winst is minder eenduidig dan het lijkt. Journalist Ronan Mc Laughlin rekende bij Escape Collective voor dat een groter kettingblad grofweg 0,3 watt per extra tand kan opleveren, maar merkte ook op dat renners in koerssituaties zelden perfect in het midden van hun cassette blijven fietsen. Meer "cross-chaining" kan die marginale winst weer tenietdoen. Zijn conclusie: "It depends", de echte reden voor de omschakeling is vermoedelijk gewoon betrouwbaarheid, niet een paar watt.

Blijft de voorderailleur bestaan voor de gewone wielrenner?

Op de gravelbike is de vraag inmiddels achterhaald: daar is 1x, zonder voorderailleur, al jaren de norm. SRAM levert het via Red, Force en Rival XPLR, Campagnolo via Ekar en Super Record 13. Er komen zelfs de eerste racefietsen die uitsluitend als 1x worden verkocht.

Op de reguliere racefiets ligt dat anders. Zolang je klimt, toert of een zo breed mogelijk gebied wilt overbruggen, blijft een 2x-crank met voorderailleur voorlopig de veiligste keuze: meer versnellingen, kleinere sprongen, minder compromissen op zware cols. Of Shimano ooit een officiële 1x-optie voor Dura-Ace, Ultegra of 105 brengt, is op basis van de huidige geruchten nog koffiedik kijken.

Wat betekent dit voor jou?

Rijd je een moderne gravelbike, dan heb je vermoedelijk al geen voorderailleur meer nodig: dat systeem heeft zich off-road al bewezen en scheelt bovendien onderhoud, want één derailleur minder is één ding minder om af te stellen.

Rijd je vooral op de weg en klim je weleens een serieuze berg, dan hoef je voorlopig niet te vrezen: de voorderailleur verdwijnt niet van de ene op de andere dag, en een brede cassette met twee kettingbladen blijft voor de meeste amateurs het meest praktisch. Overweeg je binnenkort een nieuwe groepset of fiets voor kasseisportieven of gravelevenementen, dan is een 1x-XPLR-achtige opstelling inmiddels een serieuze, betrouwbare optie, check dan wel vooraf of het gearing-bereik past bij de hoogtemeters die je onderweg tegenkomt.