Je fiets ombouwen naar singlespeed: De 4 beste opties vergeleken

Singlespeed is een wellicht vreemde en kleine tak van de fietssport. Wie heeft er tijdens het schoonmaken van een modderklont-overdekte fiets niet even gedroomd van een rijwiel zonder derailleur, zonder cassette, zonder gedoe? Gewoon één versnelling, trappen en gaan. Maar hoe begin je eraan? Er zijn meerdere manieren om een gewone fiets om te bouwen naar singlespeed, en de ene is niet zomaar beter dan de andere. In dit artikel zetten we de vier voornaamste opties op een rij. De meeste tips gelden overigens ook voor race- en gravelbikes, niet alleen voor de MTB.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

De aantrekkingskracht is begrijpelijk. Een singlespeed dwingt je anders te rijden: klimmen vraag je lichaam om meer, en op vlotte trails houd je momentum anders vast dan met versnellingen. Het is een frisse invalshoek op een sport die je al jaren beoefent, voor beginners én gevorderden.

Optie 1: Een dedicated singlespeedfiets (of singlespeed-ready frame)

De meest betrouwbare manier om singlespeed te rijden, is simpelweg een fiets kopen die daar speciaal voor ontworpen is. Dat klinkt misschien als een open deur, maar het maakt een wezenlijk verschil.

Een echte singlespeeder heeft één van de volgende frameoplossingen om de ketting gespannen te houden:

• Schuifbare of horizontale uitval (dropouts): hiermee verschuif je het achterwiel naar voren of achteren om de kettingspanning te regelen.
• Een excentrische trapas (zie optie 3): daarmee verplaats je het trapperblok in plaats van het wiel.

Beide methoden bieden een vaste, mechanisch vergrendelde kettingspanning, veel zekerder dan een veer of andere tijdelijke oplossing. Het nadeel? Er zijn maar weinig singlespeed-mountainbikes op de markt, en ze zijn zeker niet altijd goedkoop. Als je al een fiets hebt die je wilt ombouwen, ga je waarschijnlijk één van de volgende drie routes.

Optie 2: Een kettingspanner

De eenvoudigste manier om een gewone fiets, met verticale dropouts, om te bouwen naar singlespeed, is een veerspannings-kettingspanner (ook wel chain tensioner of kettingspanner genoemd).

Dit apparaatje is gemonteerd op de plek waar normaal de achterderailleur zit. Een verende arm houdt via een loopwiel de ketting gespannen. Het voordeel: je kunt je versnellingsverhouding vrij eenvoudig aanpassen zonder je kettinglengte te hoeven veranderen. Bovendien is een kettingspanner betaalbaar en makkelijk te monteren.

Het nadeel is kettingveiligheid. De veer in zo'n spanner is lang niet zo krachtig als de clutch in een moderne derailleur. Op ruw terrein kan de ketting gaan kletteren tegen de kettingstruts, en in extreme gevallen springen.

Een interessante uitzondering is de Reverse Components Collab Pro, een hoogwaardige tweepulley-spanner mét clutch. Dit systeem biedt aanzienlijk betere kettingveiligheid en laat bovendien kettinglijnaanpassingen toe, een meerwaarde als jouw fiets geen perfecte kettinglijn heeft in singlespeedconfiguratie.

Geschikt voor: de nieuwsgierige singlespeedrijder die het eerst wil uitproberen zonder grote ingreep.

Optie 3: Excentrische trapas (Eccentric Bottom Bracket)

Een excentrische trapas (EBB, Eccentric Bottom Bracket) is een slimme mechanische tussenoplossing voor frames zonder schuifbare dropouts.

In plaats van het achterwiel te verschuiven, verplaats je het trapperblok. Dit werkt doordat de as van de trapas niet in het midden van de buitenste schaal zit, maar excentrisch, dus iets uit het midden gepositioneerd. Draai je de excentrische eenheid binnen het frame, dan beweegt het crankstel licht naar voren of achteren ten opzichte van de achternaaf. Dat kleine verschil is genoeg om de ketting strak te houden.

Omdat de spanning mechanisch wordt vastgezet in plaats van via een veer, is dit een aanzienlijk veiliger systeem dan een kettingspanner. Eenmaal aangedraaid, blijft alles strak zitten.

Er zijn twee varianten:

• Ware excentrische trapas: een apart excentrisch aluminium manchet dat in een oversized trapsasschaal wordt geklemd. Een gewone trapas schroefd hier vervolgens in. Dit systeem zit onder andere op de Singular Swift.
• Excentrische trapas voor standaard trapsasschalen: vervangt een normale trapas. De bewegingsruimte (throw) is beperkt, dus bij een verandering van versnellingsverhouding moet je waarschijnlijk ook de kettinglengte aanpassen. Ook zijn ze relatief duur.

Merken als Velo Orange, Phil Wood, Trickstuff en Wheels Manufacturing maken excentrische trapezenassen voor gangbare schaalformaten (BSA, BB30). Let op de compatibiliteit met jouw frame.

Geschikt voor: rijders die een vaste, betrouwbare kettingspanning willen zonder schuifbare dropouts, en bereid zijn iets meer te investeren.

Optie 4: Magic Gear

De magic gear is de meest puristische, en ook de meest grillige, oplossing.

Het idee: door een specifieke combinatie van voortandwiel, achtertandwiel en kettinglengte te kiezen, past de ketting op jouw frame met verticale dropouts toevallig precies goed, zonder spanner of excentrische trapas. Omdat de kettingsteek vastligt en de afstand tussen trapas en achternaaf ook, zijn er slechts bepaalde tandwielcombinaties die resulteren in een ketting die noch te strak noch te los zit.

Veel rijders gebruiken een halve schakel (half link) om de pasvorm fijn af te stemmen.

Het klinkt elegant, maar in de praktijk is het verre van eenvoudig. Toleranties zijn krap, en zelfs kleine variaties in kettingstrut-lengte, maatvoering of kettingslijtage kunnen de balans verstoren. Bovendien ben je gekoppeld aan één specifieke overbrengingsverhouding. Een ketting die net iets te strak zit, veroorzaakt extra weerstand in de aandrijflijn; een ketting die iets te los is, valt er zo af.

Geschikt voor: mensen met twee rechterhanden die veel geduld hebben, of wie al bij toeval de perfecte combinatie heeft gevonden.

Nog enkele praktische aandachtspunten

Welke methode je ook kiest, een aantal zaken gelden voor elke singlespeedombouw:

Cassette vervangen door een singlespeed-tandwiel Je cassette gaat eraf; in de plaats komt één enkel tandwiel. Bij een standaard Shimano HG-freehub is dat eenvoudig en goedkoop. Heb je een XD- of Microspline-freehub, dan zijn de opties beperkter en duurder. De meeste conversiekits laten je het tandwiel zijdelings verschuiven om een rechte kettinglijn te krijgen.

Recht kettinglijn is essentieel Een rechte kettinglijn vermindert slijtage, voorkomt dat de ketting eraf springt en zorgt voor efficiënte krachtoverbrenging. Neem hier de tijd voor.

Full-suspension mountainbikes: vrijwel onmogelijk Op een full-suspension MTB verandert de effectieve kettinglengte als de vering inveert. De ketting springt eraf of knapt. Gebruik je wél een spanner met clutch, dan zijn er oplossingen, maar de Reverse Components Collab is nagenoeg de enige optie die dit probleem enigszins opvangt.

Conclusie: wat is de beste keuze?

Voor de meeste rijders is een kettingspanner de beste startoplossing, goedkoop, makkelijk monteerbaar, en je kunt altijd nog upgraden. Wil je een stevigere, definitieve oplossing? Dan is een excentrische trapas de aangewezen keuze. De magic gear is leuk als experiment, maar niet als dagelijkse oplossing. En als je écht niet meer zonder singlespeed kunt leven? Dan wacht er misschien een dedicated singlespeedframe op je.

Dit artikel is geïnspireerd op een artikel dat eerder op BikeRadar is verschenen.