Ketting vervangen: eerder dan je denkt, anders betaal je ook je cassette

Ketting vervangen is een van de goedkoopste onderhoudsklussen aan je racefiets, zolang je het op tijd doet. Wacht je te lang, dan neemt een versleten ketting je cassette en kettingbladen mee in zijn val en wordt een klus van een paar tientjes al snel een rekening van 150 euro of meer. Maar wanneer is ‘op tijd’ precies? Gereedschapsmaker Park Tool en groepsetmakers als Shimano en SRAM hanteren grenswaarden die voor moderne 11- en 12-speed racefietsen lager liggen dan veel wielrenners denken.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

Bij 11- en 12-speed vervang je je ketting al bij 0,5 procent slijtage

Een ketting ‘rekt’ niet echt uit. De pennen en bussen in de schakels slijten, waardoor de afstand tussen de schakels langzaam groter wordt. Die toename druk je uit in procenten ten opzichte van een nieuwe ketting.

Volgens Park Tool vervang je een ketting voor 11-, 12- of 13-speed bij of net vóór 0,5 procent slijtage. Voor 10-speed en minder ligt de grens bij 0,75 procent. Moderne kettingen zijn smaller en hebben minder marge; daarom ligt de grens lager. Park Tool voegt daar zelf aan toe dat elke fabrikant eigen specificaties heeft, dus check bij twijfel de handleiding van je groep.

Meten is eenvoudig. Een kettingslijtagemeter kost vaak nog geen tien euro. Let er wel op dat je meter een 0,5-markering heeft; goedkope exemplaren beginnen soms pas bij 0,75. In ons stappenplan lees je hoe je kettingslijtage meet met een slijtagemeter of een liniaal.

Een versleten ketting slijpt je cassette tot haaientanden

Het probleem van een te lange ketting is dat hij hoger op de tanden gaat liggen. Daardoor draagt een kleiner aantal tanden de volle trapkracht, en die slijten sneller en asymmetrisch: de bekende ‘haaientanden’. Leg je vervolgens een nieuwe ketting op zo’n cassette, dan past hij niet meer in het uitgesleten profiel en slipt hij onder druk door.

Vervang je op tijd, dan kan je cassette volgens Fietssport Magazine twee tot drie kettingen overleven. Wacht je te lang, dan betaal je in één keer voor ketting, cassette en mogelijk kettingbladen. Hoeveel dat is, hangt sterk af van je groep: bij een instapgroep blijft het bij een paar tientjes per onderdeel, bij Ultegra, Dura-Ace, Force of Red loopt het snel op. De 150 euro uit de titel is dus een orde van grootte, geen vast bedrag.

Eerlijk is eerlijk: hoeveel extra kilometers cassetteslijtage je precies oploopt tussen 0,5 en 0,75 procent, is nauwelijks onafhankelijk onderzocht. De cijfers die online rondgaan lopen uiteen. Vast staat wel dat de schade oploopt naarmate je langer doorrijdt. Meer over vuistregels in kilometers lees je in ons artikel over hoe vaak je ketting en cassette moet vervangen.

Vuil in de ketting versnelt slijtage meer dan kilometers

Het Australische testlab Zero Friction Cycling laat kettingen blokken van 1000 kilometer draaien op een testopstelling, eerst schoon en daarna met droog zand, water en modder. Het patroon is steeds hetzelfde: zodra er vuil bij komt, schiet bij veel smeermiddelen de slijtage omhoog. Olie met zand erin werkt in de gewrichten van je ketting als schuurpasta.

Daaruit volgen drie praktische lessen:

• Minder is meer. Breng één druppel per schakel aan, precies op de rollen, en veeg het overschot van de buitenkant. Dat advies geven onder meer Trek en de Fietsersbond.
• Nieuwe olie op een vieze ketting lost niets op. Volgens Zero Friction Cycling spoelt een extra druppel het vuil er nauwelijks uit; je verbetert tijdelijk de verhouding olie-vuil, terwijl het schuurmiddel blijft zitten. Eerst reinigen, dan smeren. Wanneer een grondige beurt zin heeft, lees je in moet je ketting echt in een ontvetterbad.
• Overweeg wax. Wax trekt minder vuil aan dan olie en scoort in de ZFC-tests structureel goed op slijtage. Het vraagt wel meer voorbereiding; alle voor- en nadelen staan in ons stuk over warme wax voor je ketting.

Schakelen onder druk kost tanden, kruisen minder dan gedacht

Schakelen terwijl je vol op de pedalen staat, vooral halverwege een klim, belast ketting en tandwielen onnodig. Schakel twee à drie omwentelingen vóór de helling en haal tijdens het schakelen even druk van de pedalen. Hoe je dat soepel doet, lees je in hoe je schakelt op een racefiets of mountainbike.

Rond kruisen ligt het genuanceerder dan de klassieke regel ‘nooit groot-groot’. SRAM-productmanager JP McCarthy zei tegen road.cc dat groot-groot een verwaarloosbaar effect heeft op kettingslijtage. Klein-klein raadt SRAM op een 2x-systeem juist af: de ketting staat dan slap en kan eraf lopen. Elektronische SRAM AXS-groepen blokkeren die combinatie daarom. Een rechte kettinglijn blijft verstandig, maar maak je niet gek als je even groot-groot rijdt.

Wat betekent dit voor jou?

1. Koop een kettingslijtagemeter met 0,5-markering. Het is waarschijnlijk de goedkoopste investering in je aandrijving.
2. Meet regelmatig, bijvoorbeeld bij elke schoonmaakbeurt. Een vaste kilometerstand bestaat niet: weer, rijstijl en onderhoud maken het verschil.
3. Rijd je 11- of 12-speed? Wissel bij 0,5 procent, niet pas als het schakelen hapert.
4. Eerst schoon, dan smeren, en zuinig: één druppel per schakel.
5. Slipt een nieuwe ketting door? Dan is je cassette waarschijnlijk al versleten en moet die ook vervangen worden.

Dit zijn richtlijnen van fabrikanten en testlabs, geen garantie. Het exacte omslagpunt verschilt per merk, ketting en rijder. Meten blijft daarom de enige manier om het zeker te weten.