Kusje voor vertrek: veiliger fietsen of fabel?

Een kusje voor vertrek zou je veiliger op de weg maken. Het klinkt als iets van een tegeltje, maar het idee duikt al veertig jaar op in kranten, tijdschriften en inmiddels op elke tijdlijn. En je kent dat gevoel: zaterdagochtend, schoenen dicht, moraal tot in je nekharen, en je rijdt de straat uit als een kind van twaalf dat nog nooit van angst heeft gehoord. De vraag is of dat kusje in de deuropening daar iets mee te maken heeft. Ik heb de bronnen nagelopen en het antwoord is interessanter dan een simpel ja of nee.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

De beroemde Duitse kusstudie is niet te controleren

De claim komt bijna altijd bij dezelfde bron uit: een Duits onderzoek uit de jaren tachtig onder leiding van Arthur Szabo, psycholoog aan de universiteit van Kiel. Wie zijn partner elke ochtend kust, zou vijf jaar langer leven, 20 tot 35 procent meer verdienen, minder verzuimen en minder auto-ongelukken hebben. Onder anderen Psychology Today beschrijft het zo, met een steekproef van 110 topmanagers.

Hier moet ik eerlijk zijn: die studie is niet controleerbaar. De resultaten zouden zijn gepubliceerd in het Duitse blad Selecta, niet in een peer-reviewed tijdschrift. Een methode, een steekproefopzet of ruwe cijfers zijn nergens terug te vinden, en zelfs de naam van de onderzoeker wordt in de ene bron anders gespeld dan in de andere. Behandel het dus als een sterk verhaal, niet als bewijs. Dat je hoofd wel degelijk meerijdt, staat los van deze studie, en dat beschreven we eerder in het stuk over je hoofd net zo hard trainen als je benen.

Wat wel is aangetoond: aanraking dempt je stressrespons

Het onderliggende mechanisme staat er beter voor. In een hersenscanstudie van Coan en collega's uit 2006 kregen zestien getrouwde vrouwen de dreiging van een elektrische schok. Hielden ze de hand van hun man vast, dan viel de activiteit in de hersengebieden die dreiging verwerken duidelijk terug. Bij de hand van een vreemde was dat effect veel kleiner, en het was het sterkst bij koppels die hun relatie goed beoordeelden.

Floyd en collega's deden in 2009 iets directers. Koppels die zes weken bewust vaker zoenden, rapporteerden minder ervaren stress en meer relatietevredenheid, en hun totale cholesterol daalde vergeleken met de controlegroep. Beide studies zijn klein en kort, dus je mag er geen ijzeren wet van maken. Ze passen wel in het bredere beeld dat mentale hardheid bij wielrenners niet alleen uit karakter komt, maar ook uit de staat waarin je aan de start verschijnt.

Emotie in het verkeer verhoogt de ongevalskans bijna tien keer

De harde cijfers komen uit het verkeersonderzoek. Dingus en collega's analyseerden in 2016 camerabeelden en sensordata van ruim 3.500 Amerikaanse automobilisten. Rijden in een zichtbaar verhoogde emotionele toestand, dus boos, verdrietig, huilend of geagiteerd, ging samen met een 9,8 keer hogere kans op een ongeval. Ter vergelijking: appen achter het stuur kwam in dezelfde studie op 6,1 en vermoeidheid op 3,4.

Dat is autoverkeer, niet wielrennen. Die stap naar de racefiets is mijn interpretatie, geen meting.

Waarom stress op de fiets extra hard aankomt

Toch is die interpretatie niet gek. Stress vernauwt je aandacht, en aandacht is op de fiets je belangrijkste veiligheidssysteem. SWOV noemt afleiding een aannemelijke risicofactor voor fietsers en tekent er meteen bij aan dat de registratie te mager is om het hard te maken. Wel is duidelijk dat het merendeel van de ernstig gewonde fietsers valt in een enkelvoudig ongeval, vaak door balansverlies.

Interessant genoeg werkt het ook de andere kant op: na een zware rit neem je juist betere beslissingen. De rit ruimt je hoofd op. Het probleem zit dus vooral in het eerste stuk, als de ruzie nog naast je op het zadel zit.

Uit eigen ervaring als oud-triatleet: mijn slechtste ritten begonnen niet met slechte benen, maar met een onafgemaakt gesprek. Je remt later, je kijkt korter en je zit vooral in je hoofd. Dat is een observatie, geen data.

Sommige momenten van een kusje geven wordt door de organisatie niet altijd op prijs gesteld...

Wat betekent dit voor jou

Vertaald naar de zaterdagochtendrit levert dat vier praktische dingen op.

1. Ga niet weg op een ruzie. Maak het af of stel je vertrek tien minuten uit. Dat kost je minder dan een val.
2. Gebruik een vast vertrekritueel. Een kus, een omhelzing, een "tot straks". Niet omdat het magisch is, maar omdat het een schakelmoment maakt tussen thuis en de weg.
3. Behandel het eerste kwartier als een check. Rustige cadans, lange uitademing, kijk vooruit in plaats van naar je stuur. Zit je hartslag hoger dan de inspanning rechtvaardigt, dan zegt dat iets, en wat een goede hartslag bij fietsen op jouw leeftijd is legden we eerder per leeftijdsgroep uit.
4. En verwacht geen wonderen. Een kusje is geen helm, geen remblok en geen zichtbaarheid. Het scheelt hoogstens iets in de ruis tussen je oren, en dat is op een drukke weg al winst genoeg. Dat gevoel van twaalf jaar oud krijg je niet uit een trainingsschema, maar wel uit de rust waarmee je vertrekt.