Minder licht, minder serotonine: Wat dat met je rit doet
Matthijs van den Broek

De dagen worden korter (het nieuw ontstane gaatje in de ochtend na het klok verzetten slinkt), de zon laat zich steeds minder zien. In de weeken voor Kerst lijkt het soms alsof de dag al voorbij is voordat je goed en wel op je fiets zit. Dat merk je niet alleen aan de temperatuur en het aantal uren daglicht, maar mogelijk ook aan je stemming en motivatie. Ik wel. Een belangrijke speler in hierbij is serotonine. Wat is het, wat doet deze stof in je lichaam, waarom heeft daglicht ermee te maken en wat betekent dat voor je fietstraining?
November. Buiten is het grijzer, de zon gaat vroeger onder dan je je kan herinneren. Regen. De gedachte aan een warme bank en warme kachel is aantrekkelijker dan een training in de kou. Dit is niet alleen een kwestie van discipline. De overgang naar de donkere maanden heeft ook invloed op processen in je lichaam. Een van de stoffen die daarbij een rol speelt, is serotonine.
Wat is serotonine eigenlijk?
Serotonine is een neurotransmitter. Een chemische boodschapper waarmee zenuwcellen signalen aan elkaar doorgeven. De stof speelt een belangrijke rol bij verschillende lichaamsprocessen, waaronder je stemming, slaap, eetlust en pijnbeleving. Serotonine wordt vooral in verband gebracht met een positieve stemming en een gevoel van welzijn. Het helpt mee bij de regulering van emoties en kan invloed hebben op hoe energiek en gemotiveerd jij je voelt.
Hoewel een groot deel van de serotonine in je lichaam in de darmen wordt aangemaakt, is vooral de serotonineactiviteit in je hersenen relevant voor je stemming en gedrag. Voor ons fietsers is dat interessant. Want wie lekker in zijn vel zit, heeft vaak ook meer zin om te bewegen. Andersom kan een periode waarin je je vermoeid, lusteloos of somber voelt ervoor zorgen dat de drempel om op de fiets te stappen een stuk hoger wordt.
Minder daglicht, andere serotoninehuishouding
Waarom voelen veel mensen zich in de herfst en winter anders dan in de zomer? Een belangrijke factor is de hoeveelheid daglicht die je gedurende de dag binnenkrijgt. In de herfst worden de dagen steeds korter. Na de recente overgang naar de wintertijd, in de nacht van zaterdag op zondag eind oktober, gaat de klok één uur terug. Daardoor wordt het 's avonds eerder donker. Richting de kortste dag van het jaar, rond 21 december, neemt de hoeveelheid daglicht verder af.
Daglicht heeft invloed op de biologische klok en op verschillende processen in de hersenen. Onderzoek laat zien dat de serotonineactiviteit samenhangt met de hoeveelheid zonlicht. In de winter kan de serotoninehuishouding veranderen, waarbij met name bij mensen met een winterdepressie sprake kan zijn van een lagere beschikbaarheid van serotonine.
Ook melatonine speelt een rol. Dit hormoon helpt je lichaam om het slaap-waakritme te reguleren. Wanneer het donker wordt, neemt de aanmaak van melatonine toe. Bij minder daglicht kan je biologische klok uit balans raken, waardoor je je overdag vermoeider of slaperiger kunt voelen. Het precieze mechanisme achter de winterdip is nog niet volledig opgehelderd. Het gaat om een samenspel van licht, neurotransmitters, hormonen en je biologische klok.
Wat merk je daarvan op de fiets?
Je serotonineniveau vertelt je niet hoeveel watt je kunt trappen. Er is ook geen rechtstreeks bewijs dat een normale seizoensverandering in serotonine automatisch leidt tot minder vermogen of een lagere fietssnelheid. Toch kan de invloed indirect behoorlijk merkbaar zijn.
1. Minder motivatie om te trainen
Als je stemming minder goed is en je overdag vaker vermoeid bent, kan het lastiger worden om jezelf te motiveren. Waar je in juli zonder nadenken je fietskleding aantrekt, moet je jezelf in november misschien eerst overtuigen dat een rondje echt een goed idee is.
2. Je ervaart meer vermoeidheid
Een verstoord slaap-waakritme (mogelijk door de overgang naar de wintertijd) kan ervoor zorgen dat je overdag minder alert bent. Dat kan invloed hebben op hoe je een training beleeft. Een intervaltraining waar je normaal gesproken naar uitkijkt, kan ineens voelen als een flinke opgave.
3. Minder plezier in je rondje
Fietsen is voor veel mensen meer dan alleen trainen. Het is ontspanning, je hoofd leegmaken en even ontsnappen aan de dagelijkse drukte. Wanneer je stemming minder goed is, kun je ook minder genieten van activiteiten die je normaal gesproken energie geven.
4. Je trainingsroutine komt onder druk te staan
De combinatie van weinig daglicht, kou, regen en minder motivatie kan een negatieve spiraal veroorzaken. Je gaat minder naar buiten, krijgt nog minder daglicht en hebt vervolgens nóg minder zin om te trainen. Herkenbaar? Lees dan zeker ook: "Fietsen tegen de herfstdip: zo maakt de fiets je sterker".
Een steuntje in je rug
Gelukkig hoef je (hopelijk) niet tot de eerste zonnige lentedag te wachten voordat je je weer beter voelt. Met een paar praktische aanpassingen kun je de donkere periode misschien wel een stuk prettiger doorkomen.
1.Pak het daglicht dat je pakken kan
Misschien wel de belangrijkste tip: ga overdag naar buiten. Ook wanneer de zon niet schijnt, is natuurlijk daglicht buiten doorgaans veel sterker dan het licht in huis of op kantoor.
Probeer bijvoorbeeld tijdens je lunchpauze een wandeling te maken of plan je fietstraining in het weekend wat eerder op de dag. Een rit in de ochtend of middag geeft je de kans om beweging en daglicht te combineren.
2.Blijf in beweging
Beweging heeft een positief effect op je stemming en mentale gezondheid. Je hoeft daarvoor niet iedere keer een intensieve training af te werken. Juist een ontspannen rit kan helpen om de drempel laag te houden.
Maak je rondje desnoods korter dan gepland. Een halfuur buiten fietsen is beter dan helemaal niet gaan omdat je jezelf eigenlijk een training van twee uur hebt opgelegd.
3.Houd je slaapritme zo regelmatig mogelijk
Je biologische klok houdt van regelmaat. Probeer daarom op vaste tijden naar bed te gaan en op te staan. Ook voldoende slaap is belangrijk voor je herstel en je prestaties op de fiets. Merk je dat je na de klokwisseling slechter slaapt? Lees dan ook: Waarom je na de klokwisseling slechter slaapt: 5 tips voor fietsers.
4.Kies voor een training die bij het seizoen past
Niet iedere wintertraining hoeft een heroïsche tocht door de regen te zijn. Een rustige duurtraining, een korte intervaltraining of een sessie op de indoortrainer kan prima passen bij je winterplanning.
Het belangrijkste is dat je in beweging blijft zonder jezelf onnodig uit te putten. Meer weten over trainen in koude omstandigheden? Lees: Zo kan je blijven fietsen in de kou én goed trainen.
5.Maak fietsen sociaal
Spreek af met een fietsvriend of sluit je aan bij een groepje. Een gezamenlijke training kan net dat extra zetje geven om toch naar buiten te gaan. Bovendien maakt samen fietsen het vaak gezelliger, zelfs wanneer de omstandigheden niet ideaal zijn.
Word je automatisch somber van minder serotonine?
Nee. Het is belangrijk om niet iedere winterse dip direct aan minder serotonine toe te schrijven. Hoe je je voelt, wordt door veel verschillende factoren bepaald. Ook slaap, stress, beweging, voeding en natuurlijk, dat moeten we benadrukken, persoonlijke omstandigheden spelen een rol.
Wel bestaat er zoiets als een winterdepressie, ook wel een seizoensgebonden depressie genoemd. Daarbij ontstaan depressieve klachten in de herfst of winter en verdwijnen die doorgaans weer in de lente of zomer. Klachten kunnen bestaan uit somberheid, weinig energie, veel slapen en veranderingen in eetlust.
Heb je langdurig last van somberheid, verlies je interesse in dingen die je normaal graag doet of merk je dat je dagelijks functioneren eronder lijdt? Bespreek dit dan met je huisarts. Lichttherapie of andere behandelingen kunnen mogelijk helpen bij een winterdepressie.
Blijf rijden, ook als de dagen korter worden
De donkere maanden voor Kerst zijn voor veel fietsers een mentale uitdaging. De combinatie van minder daglicht, kou en een veranderend slaapritme kan ervoor zorgen dat je minder energie en motivatie ervaart. De oplossing zit niet in jezelf dwingen om iedere dag een zware training af te werken. Zoek juist naar manieren om regelmatig buiten te komen, voldoende te slapen en plezier in het fietsen te houden.
En onthoud: je hoeft in december niet dezelfde trainingsmotivatie te hebben als in juni. Soms is een ontspannen rondje door de kou precies wat je nodig hebt. Je lichaam en hoofd kunnen er allebei baat bij hebben. Lees ook: "Het off-season klopt op de deur: De vrijbrief voor een buikje?"














