Mountainbike jaar stilgestaan? Dit is de schade

Je mountainbike heeft een jaar in de garage of schuur gestaan, en nu wil je hem eindelijk weer de trails op sturen. Maar wat doet zo’n lange stilstand eigenlijk met je banden, remmen, ketting en vering? Van tubeless-sealant die is ingedroogd tot een remhendel die opeens tot aan het stuur doorzakt: de schade is vaak groter dan je in eerste instantie ziet.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

Banden en sealant: de eerste slachtoffers van een jaar stilstand

Je banden zijn meestal het eerste onderdeel dat lijdt onder stilstand. Tubeless-sealant is niet gemaakt om maandenlang werkloos in een band te liggen: het rubberlatex droogt langzaam in, van dunne vloeistof via een stroperige massa tot uiteindelijk een harde klont die “nauwelijks nog bescherming” biedt. Hoe vaak je tubeless sealant moet vervangen lees je in een eerder Bicycling-verhaal, maar na een jaar stilstand kun je er donder op zeggen dat er niets bruikbaars meer in je band zit.

Ook het rubber van de band zelf blijft niet ongeschonden. Bandenfabrikant Schwalbe waarschuwt dat rubber ook zonder gebruik veroudert door blootstelling aan zuurstof en licht, wat zich uit in fijne verouderingsscheurtjes over de zijwand. Bandexpert.nl voegt daaraan toe dat UV-straling, ozon en temperatuurwisselingen het rubber onzichtbaar bros maken, zeker als de fiets niet hangend of met de juiste spanning is gestald.

Stond je mountainbike het afgelopen jaar plat op de grond met een halfleeg gepompte band? Dan is de kans groot dat de zijwand op het contactpunt met de vloer is beschadigd. Voor meer achtergrond kun je terecht bij onze uitgebreide gids over onderhoud van tubeless fietsbanden.

Ketting en cassette: waar roest zich het eerst nestelt

Een fiets die stilstaat, staat meestal ook ergens waar de luchtvochtigheid niet perfect is: een garage, schuur of kelder. Vocht in combinatie met een dun laagje restsmeermiddel dat na maanden is uitgehard, is de perfecte cocktail voor roest op ketting, cassette en derailleurwieltjes. We schreven eerder al over regen en roest, de grootste slopers van je racefiets: hetzelfde mechanisme werkt door bij stilstand, alleen zie je het dan niet meteen gebeuren.

Bij alle fietsen die de winter (of langer) in de garage doorbrachten kun je dezelfde problemen verwachten: vlekkerige roest op de ketting, een sponzige rem en een vork die de eerste meters hapert. Roestvlekken aan de buitenkant van de schakels zijn meestal nog goed te verwijderen. Vervelender is roestvorming tussen de kettingschakels zelf: die vreet aan de scharnierpunten en versnelt de rek van je ketting, ook al heb je er nog geen kilometer op gereden sinds je hem weer oppakte.

Remmen: waarom remvloeistof de stille sluipmoordenaar is

Bij hydraulische schijfremmen zit het risico niet zozeer in het rubber, maar in de vloeistof. Rijdt jouw mountainbike op DOT-remvloeistof (gangbaar bij onder meer SRAM en Formula) in plaats van minerale olie (de meeste Shimano-remmen), dan heb je te maken met een vloeistof die vocht uit de lucht aantrekt: ze is hygroscopisch.

Onderzoek naar DOT-remvloeistof laat zien dat 3 procent water het kookpunt van de vloeistof met meer dan 70 graden Celsius kan verlagen, aldus smeermiddelenspecialist MPM Oil. Dat onderzoek komt uit de auto-industrie, maar de scheikunde van DOT-vloeistof is voor fietsremmen identiek: hoe langer de vloeistof in het systeem zit zonder ververst te worden, hoe meer vocht ze opneemt en hoe sponziger je remgreep aanvoelt. Concrete cijfers over vochtopname specifiek in stilstaande fietsen ontbreken, zie dit dus als een goed onderbouwde vuistregel, niet als een exact percentage voor jouw fiets.

Merk je dat je remhendel verder dan normaal richting het stuur komt, of voelt de rem ‘sponzig’? Dan is je schijfremmen ontluchten waarschijnlijk geen overbodige luxe, en is verse vloeistof op zijn plaats.

Vering: verharde olie en vastzittende afdichtingen

Voor- en achtervering bestaan uit bewegende delen in een badje van olie, afgesloten door rubberen o-ringen en seals. Fabrikant RockShox baseert zijn officiële onderhoudsschema op rijuren: een lower leg service na 50 uur, en een volledige beurt van veer en damper na 100 tot 200 uur, afhankelijk van het model.

Dat schema gaat er logischerwijs van uit dat je fiets wordt gebruikt. Bij een jaar stilstand tikt de rij-urenteller niet door, maar olie en vet kunnen wel indikken, en o-ringen die lang op dezelfde plek blijven staan, kunnen enigszins aan de schacht ‘plakken’. Dat is vakkennis uit de sleutelpraktijk, niet iets wat RockShox zelf zo kwantificeert. Het gevolg merk je vooral in de eerste meters: een vork of demper die stroef of hortend beweegt, of een sag die opeens afwijkt van wat je gewend was. Voor een opfriscursus over het opnieuw instellen van die sag is de vering van je mountainbike instellen een handig vertrekpunt.

Kabels, lagers en de rest van de fiets

Buiten de grote drie – banden, remmen, vering – verdienen ook kabels en lagers een check. Binnenkabels van de derailleur kunnen vastroesten in hun buitenmantel, waardoor schakelen stroef aanvoelt. Balhoofdlager, trapaslager en naaflagers draaien op vet dat bij langdurige stilstand kan gaan scheiden, met een licht knarserig gevoel tot gevolg zodra je weer gaat rijden.

Wat betekent dit voor jou als gewone mountainbiker?

Je hoeft geen wielermonteur te zijn om je fiets veilig weer inzetbaar te maken. Loop, voordat je de eerste singletrack induikt, dit rijtje even langs:

• Banden: check de bandenspanning en zoek naar haarscheurtjes in de zijwand; vervang de sealant als die niet meer vloeibaar is.
• Ketting: reinig en smeer de ketting, en meet met een kettingslijtagemeter of hij nog binnen de norm valt.
• Remmen: knijp de hendel in en let op een sponzig gevoel; laat twijfelachtige remvloeistof verversen door je fietsenmaker.
• Vering: pomp de sag opnieuw op de juiste waarde en let op stroeve bewegingen in de eerste meters.
• Lagers en kabels: draai stuur en cranks los-vast om speling of stroefheid te voelen, en check of het schakelen soepel gaat.

Een gestage opbouw van een paar rustige ritten, met tussendoor een korte controle, voorkomt dat je halverwege een trail alsnog met een lekke band of een piepende rem komt te staan. Twijfel je aan je remvloeistof, veerelastomeren of lagers? Een goede fietsenmaker heeft dat vaak binnen een uur gecheckt, en dat uur is zo terugverdiend in rijplezier.