Natte bladeren op de weg: Waarom ze gladder zijn dan regen
Getty Images

Natte bladeren op de weg zijn voor fietsers in de herfst gevaarlijker dan een regenbui alleen. Terwijl renners als Tadej Pogačar half oktober in Il Lombardia, de klassieker die in Italië de koers van de vallende bladeren heet, door natte afdalingen duiken, glijden ook gewone wielrenners onder bomenrijen ineens onderuit. Waarom verlies je op een nat blad zoveel meer grip dan op nat asfalt? Het antwoord zit in plantenchemie, en het verklaart meteen waarom de NS elk najaar met gel over het spoor rijdt.
>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!
Nat asfalt geeft nog grip, een laag natte bladeren nauwelijks
Op nat asfalt werkt je band nog voor je. Het rubber drukt het water weg en vervormt over de korreltjes in het wegdek, zodat er contact blijft. Verkeersonderzoeker SWOV beschrijft in een klassiek rapport over de band en nat wegdek hoe die wrijving pas echt wegvalt als er een doorlopend laagje tussen band en weg komt.
Precies dat... doet een bladerlaag.
Je band raakt het asfalt niet meer, maar rijdt op bladeren die op elkaar en op een waslaagje glijden. Autoproducent Ford liet zijn ingenieurs dat meten op testcentrum Lommel in België: op natte bladeren kwamen ze uit op een wrijvingscoëfficiënt van 0,3 tot 0,4, vergelijkbaar met sneeuw. Dat ging om autobanden; specifieke metingen met fietsbanden op natte bladeren hebben we niet gevonden. Met een smal racefietsbandje en een klein contactvlak is de marge in elk geval niet groter. Wie nu zijn fiets klaarmaakt voor de herfst, doet er dus goed aan niet alleen naar verlichting en spatborden te kijken, maar ook naar banden en remmen.
Pectine en looizuur maken van bladeren een glijmiddel
Waarom zijn platgereden bladeren zo verraderlijk? Bladeren bevatten pectine, hetzelfde geleermiddel dat jam stevig maakt. Onderzoekers van de Universiteit van Sheffield zetten in een overzichtsstudie in het vakblad Wear de verklaringen op een rij: geplette, natte bladeren vormen een gelachtige film die zich hecht aan het oppervlak. Natte bladeren gaven in het wiel-railcontact wrijvingswaarden onder de 0,1.
Een vervolgstudie in Proceedings of the Royal Society A vond dat zo’n bladerlaag de grip tussen wiel en rail kan terugbrengen tot het niveau van een schaats op ijs. Looizuur uit het blad reageert met ijzer tot een zwarte, extreem gladde laag. Belangrijk voorbehoud: dat gaat over stalen rails, niet over asfalt. Op de weg speelt die ijzerreactie geen rol, het gel-effect van geplet blad wel.
In Nederland kennen we het vooral van het spoor. Volgens ProRail laten platgereden bladeren een gladde film op de rails achter. De NS zet daarom geltreinen in die zand, metaaldeeltjes en aardappelzetmeel op het spoor smeren, puur om weer grip te krijgen.
Vroeg in de ochtend zijn natte bladeren het gladst
De Sheffield-onderzoekers zagen nog iets opvallends: incidenten door bladeren op het spoor pieken tussen 05.00 en 10.00 uur en tussen 20.00 en 24.00 uur. Dauw lijkt daarin een grote rol te spelen. Een blad dat er ’s middags droog uitziet, kan bij zonsopkomst dus een stuk gladder zijn. Dat sluit aan bij ons eerdere stuk over waarom de eerste tien minuten van een donkere ochtendrit extra gevaarlijk zijn.
Daar komt bij dat bladeren verbergen wat eronder ligt.
Weer & Radar wijst erop dat een bladerdek wegmarkeringen, hobbels en kuilen onzichtbaar maakt. Een putdeksel of witte streep onder een nat blad: het is een dubbele valkuil.
Uitglijden is een onderschatte oorzaak van valpartijen
Hoeveel fietsers precies door bladeren vallen, is niet bekend. Eenzijdige ongevallen worden zelden geregistreerd. Wel noemde de SWOV in een onderzoek naar enkelvoudige fietsongevallen gladheid door sneeuw, ijs, modder en bladeren als factor die vaak meespeelt.
In Vlaanderen bleek uit een bevraging van Fietsberaad Vlaanderen dat ongeveer 30 procent van de eenzijdige fietsongevallen ontstaat door uitglijden, onder meer over bladeren. Dat cijfer gaat over alle soorten gladheid samen, niet alleen over herfstblad.
Zo fiets je veilig over natte bladeren
Je hoeft in oktober niet binnen te blijven. Wel vraagt een bladerdek om een andere rijstijl:
- Rem vóór de bladeren. Rij er rechtop en met een rustig stuur overheen. Remmen of insturen op het blad zelf is waar het misgaat.
- Neem bochten onder bomen ruimer. Kies je lijn op het schoonste stuk asfalt, ook als dat een iets langere bocht betekent.
- Laat wat lucht uit je banden. Een paar tienden bar minder geeft een groter contactvlak. Bredere banden helpen ook; lees of een aparte winterfiets voor jou zinvol is.
- Wees extra alert in de ochtend. Dauw maakt bladeren gladder dan ze lijken, ook als het niet geregend heeft.
- Mijd strepen, putdeksels en houten bruggetjes als er blad op ligt. Die zijn nat al glad, met blad erop nog meer.
- Waarschuw in de groep. Roep "glad" en houd meer afstand, want je remweg is langer. Meer over fietsen in de herfst met kou, regen en wind lees je in ons eerdere stuk.
Kortom: een bladerlaag is geen nat wegdek, maar eerder een dun laagje sneeuw. Wie dat beseft, past zijn snelheid op tijd aan. Alle tips voor dit seizoen bundelen we op onze pagina over fietsen in de herfst.













