Waarom niemand eerlijk is over zijn vorm

''Vandaag doe ik rustig aan. Mijn benen zijn slecht.'' Nog geen kwartier later rijdt één van je beste fietsmaten of -collega’s jou het snot voor de ogen. Recreant of wedstrijdrenner, iedereen heeft het wel eens meegemaakt. Maar waarom is eigenlijk bijna niemand écht eerlijk over zijn of haar vorm?

Eerlijkheid gebiedt ons allemaal te zeggen: ook wij maken ons wel eens schuldig aan bovenstaand toneelspel. In het wielrennen wordt van alles en nog wat gedeeld. Strava-uploads met bijbehorende kilometers, snelheden en wattages vliegen ons om de oren. Maar over dat ene specifieke ding blijven wielrenners opvallend vaak vaag: de échte vorm. Vaak wordt er gezegd dat we niet goed zijn, terwijl de benen stiekem vliegen. Of we doen juist alsof we top zijn, terwijl iedere trap er eentje te veel is (in het geval van je fietsvrienden geldt meestal het eerste!).

Beschermingsmechanismen van de wielrenner

Op papier is vorm heel simpel. Het is de makkelijke optelsom van talent, training, voeding en herstel. Gesneden koek, nietwaar? Toch lijkt het in de praktijk vaak totaal anders: vorm is sociale valuta, diepgeworteld in de fietscultuur. Goede vorm wordt geassocieerd met als eerste reageren op aanvallen, de forcing voeren en nét iets langere kopbeurten malen. Aan de andere kant worden afhaken, relativeren, temporiseren en afhaken gelieerd aan slechte vorm.

‘’Ik ben echt niet goed hoor, want ik heb slecht geslapen’’, ‘’Ik ben nog een beetje ziek’’ en ‘’Ik heb deze week niets gedaan’’ zijn geen uitspraken die zomaar uit de lucht komen vallen. Het zijn standaard beschermingsmechanismen van de wielrenner geworden. Immers: als je vervolgens wél goed rijdt, lijk je opvallend sterk en over een immens weerbaarheidsvermogen te beschikken. Als je slecht rijdt, had je het in ieder geval vooraf al aangekondigd.

Self-handicapping als sportpsychologisch fenomeen

Dit fenomeen wordt in de sportpsychologie self-handicapping genoemd. Het is een strategie om zelfwaarde te beschermen in situaties waarin prestaties zichtbaar en beoordeeld worden. Onderzoek laat zien dat sporters dit gedrag vooral vertonen in omgevingen met sociale vergelijking, externe evaluatie en onzekerheid over uitkomsten: exact de omstandigheden die het wielrennen kenmerken. Door vooraf externe oorzaken te benoemen, zoals vermoeidheid of slechte voorbereiding, verschuift de verklaring voor falen van interne factoren zoals capaciteit of talent naar tijdelijke, controleerbare omstandigheden.

Wielrenners zetten de persoonlijke verwachtingen dus bewust laag richting de buitenwacht (lees: de vriendengroep), om zo het ego te beschermen. Het is een trend die inmiddels is verworden tot cultuur. Want wie wil er nu bekendstaan als 'de gast die zichzelf goed vond maar opvallend vroeg loste'? Het is psychologische oorlogsvoering, tactiek en ijdelheid in de blender gegooid.

Na de rit gaat het aangehaalde toneelspel vaak doodleuk verder, en dan vaak met een twist. Strava staat namelijk vol data, maar context ontbreekt bijna altijd. Een training heet Rustig duurritje, terwijl iedereen weet dat die ene KOM al weken in het hoofd zat. Niemand vermeldt dat de wind perfect stond of dat er bewust extra rust is genomen (of dat het tempo pas omhoogging toen die ene klasbak zich ermee ging bemoeien). Net als op sociale media laten we dan juist liever zien hoe sterk we waren dan hoe onzeker we ons vooraf voelden.