RED-S in het wielrennen: zo herken je onderfuelling en voorkom je energiegebrek

RED-S, enig idee wat dat is? Relative Energy Deficiency, dan gaat er nog steeds geen belletje rinkelen. RED-S is echter wel een groeiend probleem in het wielrennen. En niet alleen bij de profs.

De discussie over onderfuelling in het wielrennen laaide deze week opnieuw op nadat profrenster Veronica Ewers (EF Education-Oatly) aan Cycling Weekly liet weten dat ze tijdelijk stopt. Uit bloedonderzoek bleek dat haar hormonen “bijna niet meer meetbaar” waren – een duidelijk gevolg van RED-S, oftewel Relative Energy Deficiency in Sport.

RED-S is geen zeldzame aandoening: steeds meer renners blijken met laag energiebeschikbaarheid (LEA) te trainen, vaak zonder dat ze het doorhebben. In dit artikel leggen we uit wat RED-S is, waarom het zoveel voorkomt bij wielrenners en – vooral – hoe je de signalen herkent en voorkomt.

Wat is RED-S? (Relative Energy Deficiency in Sport)

RED-S ontstaat wanneer je structureel minder energie eet dan je lichaam nodig heeft voor herstel, gezondheid en trainingsbelasting. Het gaat verder dan alleen ‘te weinig eten’: het beïnvloedt bijna alle systemen van het lichaam.

Volgens het IOC leidt RED-S tot verstoringen in:

• hormoonhuishouding
• metabolisme
• botgezondheid
• immuunsysteem
• cardiovasculaire functie
• spierherstel en adaptatie

De onderliggende oorzaak: Low Energy Availability (LEA). Dit is de energie die overblijft nadat je de verbruikte trainingscalorieën aftrekt van je dagelijkse inname. Is dat restant te laag, dan moet het lichaam functies terugschakelen – met grote gevolgen.

Waarom komt RED-S zo vaak voor bij wielrenners?

Wielrennen heeft een uniek hoge kans op onderfuelling. Dat komt door drie belangrijke factoren:

1. Veel energieverbruik door lange trainingen

Lange duurritten betekenen hoge verbranding. Zonder bewust eetplan ontstaat snel een tekort.

2. Focus op power-to-weight

Het idee dat “lichter altijd beter is” leidt tot bewuste caloriebeperking, afvallen of restrictief eten.

3. Onbewust te weinig eten

Veel renners onderschatten simpelweg hoeveel energie ze nodig hebben. Andere redenen:

• lage eetlust door zware trainingen
• stress of drukte
• tijdsgebrek
• vegetarische of andere restrictieve diëten
• financiële of logistieke beperkingen

Hierdoor ontstaat ongemerkt langdurig energiegebrek, met alle gevolgen van dien.

Hoe vaak komt RED-S voor?

Op Cycling Weekly staat te lezen dat hun lezersonderzoek aantoonde dat 30% van de vrouwelijke renners en 15% van de mannelijke renners symptomen van RED-S vertoonden. Bij semiprofessionals liep dat zelfs op tot 40% en 36%.

Wetenschappelijke schattingen spreken van 14% tot 63% van de atleten met LEA – waarschijnlijk nog hoger, vooral bij mannen, omdat daar de symptomen minder zichtbaar zijn.

Symptomen van RED-S: hier moet je op letten

RED-S beïnvloedt zowel je gezondheid als je prestatievermogen. Dit zijn de meest voorkomende signalen:

Fysieke symptomen

• menstruatieproblemen of compleet uitblijven
• stressfracturen of botklachten
• laag libido / geen ochtenderectie
• lage energie, chronische vermoeidheid
• steeds ziek of vaak verkouden
• maag-darmproblemen
• gewichtsschommelingen

Prestatieverlies

• dalende wattages
• herhaalde inspanningen voelen onmogelijk
• geen vooruitgang ondanks veel training
• slechte concentratie tijdens wedstrijden

Mentale signalen

• somberheid, prikkelbaarheid
• angst rondom eten of gewicht
• lage motivatie om te trainen

Herken je meerdere van deze symptomen? Dan is het belangrijk actie te ondernemen.

Hoe wordt RED-S vastgesteld?

Een arts of sportarts gebruikt meerdere methoden, waaronder:

• bloedonderzoek (schildklier, testosteron/oestrogeen, cortisol, ferritine, vitamine D/B12)
• DEXA-scan voor botdichtheid
• meting van ruststofwisseling
• menstruatiegeschiedenis
• screeningvragenlijsten zoals LEAF-Q of RED-S CAT

RED-S is een diagnose waarbij andere oorzaken eerst moeten worden uitgesloten.

Behandeling: hoe herstel je van RED-S?

De belangrijkste stap: de energiebalans herstellen. Dat betekent:

• meer eten (structureel, niet incidenteel)
• minder trainen (tijdelijk)
• begeleiding door een sportarts en sportdiëtist

Bij ernstige RED-S kan herstel maanden duren. Botdichtheid heeft zelfs jaren nodig om te normaliseren.

Kunnen glucosemeters helpen om onderfuelling te herkennen?

Er wordt steeds meer geëxperimenteerd met Continuous Glucose Monitors (CGM’s), zoals Supersapiens, om energietekorten te detecteren.

Ze kunnen trends laten zien, zoals:

• nachtelijke hypoglycemie
• lage glucosewaarden tijdens langdurige ritten

Maar volgens experts is meer onderzoek nodig voordat CGM’s als betrouwbaar instrument voor RED-S kunnen worden gezien. Ze bieden inzicht, maar zijn geen diagnostische tool.

Praktische tips om RED-S te voorkomen

• Eet vóór je rit, ook bij rustige trainingen.
• Brandstof tijdens de rit: 30–90 gram koolhydraten per uur.
• Eet binnen 30–60 minuten na je training.
• Let op signalen zoals vermoeidheid, humeur, libido en menstruatie.
• Houd bij hoe je je voelt met een wellness-logboek.
• Zoek hulp bij aanhoudende klachten.

Conclusie

RED-S is een veelvoorkomend, maar vaak gemist probleem in het wielrennen. Het is geen teken van discipline of wilskracht om “licht” te blijven – het is een signaal dat je lichaam in de overlevingsstand staat. Door bewust te fuellen en waarschuwingstekens serieus te nemen, bescherm je niet alleen je prestaties, maar vooral je gezondheid op de lange termijn.