Schijfremmen oververhit: Wat moet je doen?

Schijfremmen die oververhit raken, melden zich zelden met een knal. Ze verraden zich halverwege een lange afdaling: je hendel zakt plots verder door dan je gewend bent, of voelt juist hard aan terwijl je nauwelijks nog vertraagt. Wat gebeurt daar precies, en wat doe je eraan terwijl je nog rijdt? Shimano en SRAM bouwden er hele technologieplatforms rond, maar de eerste oplossing zit in je handen.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

Een remschijf wordt heter dan de meeste renners vermoeden

Remmen is niets anders dan snelheid omzetten in warmte. Shimano noemt hitte zelf de belangrijkste factor in remprestaties en ontwerpt schijven, blokken, remklauwen en vloeistof daar expliciet op.

Hoe heet het wordt, hangt af van je totaalgewicht, je snelheid en vooral hoe lang je remt. In de dynamometertest van ENDURO Mountainbike Magazine liepen schijftemperaturen bij tien opeenvolgende noodstops vanaf 45 km/u met een gesimuleerde renner van 100 kilo op tot boven de 400 graden. In een wetenschappelijke studie naar het thermische gedrag van fietsschijfremmen stopten de onderzoekers hun proeven bewust rond 550 kelvin, ongeveer 277 graden, om koken van de remvloeistof te voorkomen.

Belangrijk voorbehoud: die cijfers komen uit mountainbike- en labomstandigheden. Openbare, systematische metingen van racefietsschijven op een col ken ik niet, dus beschouw de getallen als ordegrootte. De basis van het in goede staat houden van je schijfremmen staat in dit overzicht van vijf veelgemaakte fouten met schijfremmen.

Sponzige hendel of harde hendel: dit is het verschil

Er zijn twee soorten remverlies, en ze voelen totaal verschillend.

Bij blokfading daalt de wrijvingscoëfficiënt doordat het remoppervlak te heet wordt. Je hendel voelt normaal of zelfs hard, maar de fiets vertraagt slecht. De genoemde studie vond dat die coëfficiënt afhangt van temperatuur én knijpkracht, wat verklaart waarom harder knijpen niets oplost.

Bij vloeistoffading kookt de remvloeistof. Damp is samendrukbaar, vloeistof niet, dus je hendel wordt sponzig en zakt richting het stuur. SRAM geeft voor de eigen DOT 5.1 een droog kookpunt rond 270 graden op, maar omdat DOT water opneemt zakt het natte kookpunt na ongeveer twee jaar naar circa 190 graden. Shimano werkt met minerale olie, die geen water opneemt en volgens het merk hoger kookt dan DOT. Een getal publiceert Shimano niet, dus die claim is niet te controleren.

Dit doe je zodra je remkracht wegvalt

1. Niet harder knijpen. Bij blokfading levert dat niets op en bij vloeistoffading verlies je alleen slag.
2. Zoek meteen een stopplek. Een uitwijkhaven, de brede binnenkant van een haarspeld of een grindberm. Ga rechtop zitten en gebruik je lichaam als luchtrem terwijl je afwisselend voor en achter remt.
3. Raak de schijf niet aan. Die is heet genoeg om je vingers te verbranden.
4. Laat hem in de lucht afkoelen. Gooi er geen bidon over. Fabrikanten publiceren dat verbod niet expliciet voor fietsschijven, dus dit is voorzichtigheid en geen voorschrift: snelle, ongelijkmatige afkoeling is een bekende oorzaak van kromtrekken.
5. Controleer daarna. Zit het drukpunt op de normale plek? Loopt de schijf recht? Zie je blauwpaarse aanslag of ruik je verbrand materiaal? Dan gaat de fiets naar een monteur voordat je de volgende col in duikt.

Wat ik zelf deed toen mijn achterrem uitviel

Op een fietsvakantie met bepakking viel mijn achterrem uit, en niet door hitte: een lekke oliekabel op mijn Magura's, waardoor de druk simpelweg wegviel. Mechanisch dus, geen fading. Maar het gevolg is exact het scenario waarin oververhitting gevaarlijk wordt, want alles moet dan vooraan gebeuren.

Die afdaling ging over gravel, met wind vol in de rug. Dat klinkt prettig maar is het slechtste recept: hoge snelheid, dus veel energie om weg te remmen, en tegelijk weinig relatieve luchtstroom om de schijf te koelen. Daar kwam bagage bovenop. En een gretige renner die zijn gratis kilometers niet wilde laten verdampen. En vooraan twee remblokjes die hun beste tijd allang gehad hadden.

Mijn volledige vertrouwen lag bij die twee versleten blokjes. Ik ben in korte stoten naar beneden gegaan met lange stukken volledig lossen ertussen, en voor sommige bochten zette ik uit noodzaak een voet op het gravel om de laatste snelheid eruit te halen. Niet fraai, wel effectief.

© Bicycling.nl

Remtechniek voorkomt meer hitte dan welke upgrade ook

Slepend remmen is de grootste veroorzaker. Je voert continu energie toe zonder de schijf de kans te geven zijn warmte aan de langsstromende lucht af te staan. Korte, stevige remstoten met volledig lossen erna doen dat wel.

Verdeel het werk over twee schijven. Je voorrem levert de meeste vertraging, maar wie de achterrem laat meedoen, spreidt de warmte. Zet je snelheid vóór de bocht af en laat in de bocht los. Hoe je dat opbouwt, staat in dit stuk over remtechniek op de racefiets en in deze tips voor veilig afdalen in de bergen.

Grotere schijf en verse vloeistof: hier helpt materiaal wel

Schijfdiameter is de eenvoudigste winst: meer oppervlak én meer hefboom, dus minder knijpkracht voor hetzelfde effect. Rijd je bergen of met bagage, dan is 160 millimeter vóór logischer dan 140.

Shimano zet daar Ice Technologies tegenover: een sandwichschijf van staal, aluminium en staal, plus blokken met een aluminium koelvin. Het merk claimt tot 100 graden lagere schijftemperatuur, en voor de Freeza-uitvoering nog eens 40 graden minder. Dat zijn fabrikantenclaims, geen onafhankelijke metingen. Zwevende schijven zetten volgens BikeRadar gelijkmatiger uit en trekken minder snel krom.

Blokkeuze is minder eenduidig dan vaak wordt gezegd. Gesinterd staat bekend als hitte- en watervast, maar in de genoemde dynamometertest hadden organische blokken juist een hogere wrijvingscoëfficiënt. Volg dus het voorschrift voor jouw remklauw en houd je blokken op dikte, want doorrijden met versleten remblokken kost remvermogen. Nieuwe blokken vragen een correcte inremprocedure, anders verglazen ze sneller.

En rijd je DOT? Ontlucht dan jaarlijks. Dat natte kookpunt van 190 graden is precies de marge die je op een lange col nodig hebt.

Wat betekent dit voor jou?

Op Nederlands terrein kom je vrijwel nooit in de buurt van fading. Het risico zit in een handvol situaties: een week in de Alpen of Dolomieten, een volgepakte bikepackfiets, een zware e-bike, een tandem, en nat weer waarin je vaker remt. Totaalgewicht en remduur wegen zwaarder dan steilheid.

Praktisch: vervang je remvloeistof vóór een bergvakantie in plaats van erna, check je bloklaagdikte en de minimumdikte die op je schijf staat gegraveerd, kies bewust je schijfmaat als je bagage meeneemt, en oefen op de eerste afdaling van de week met remstoten in plaats van slepen. Dan gaat het op dag vier automatisch.

Voor Limburg hoef je niet meteen nieuwe schijven te kopen. Voor de Galibier of Mont Ventoux is het een ander gesprek.