Topvorm en zweetlucht: Wat je geur wel en niet zegt

Topvorm bouw je in maanden op en je verspeelt hem in een seconde. Ik zie de vlaggen van het aid station wapperen, mijn ogen scannen wat ze in hun handen hebben, en ik rijd het voorbij zonder gel. Twintig kilometer vol op vetverbranding, met een lijf dat aan zichzelf begint. Dat ruik je, en het zegt meer over hoeveel koolhydraten je per uur binnenkrijgt dan over je vorm.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

De lucht in de bus komt niet van gewoon zweet

Ik zat jaren geleden in de bus terug van een koers. Twintig man, ramen dicht, natte tassen op de vloer. Snffff. Ik trek nog een keer. Snffff. Dit is geen zweet. Dit is scherp, prikkend, bijna toilet. Niemand zegt er iets van. Iedereen ruikt het.

Het is ook geen zout. Witte korrels op je shirt en een zoute smaak op je lippen horen bij het natriumtekort dat fietsers in de zomer oplopen. Dit was stofwisseling.

En het gekke is: wat uit je poriën komt ruikt zelf nergens naar. De stank ontstaat pas op je huid. Onderzoekers van de universiteit van York vonden een bacterieel enzym dat reukloze voorlopers omzet in thioalcoholen, de meest doordringende componenten van lichaamsgeur. Zet je dat ene enzym over naar een staphylococcus die normaal niet stinkt, dan gaat die alsnog stinken. De soort waar het om draait heet Staphylococcus hominis, en die thioalcoholen ruik je al bij één deel per biljoen.

Er zit dus een ploegje op je huid dat jouw restafval zit om te zetten. Jij levert aan, zij doen de rest.

Ammoniak betekent dat je aan je eigen meubilair zit

Wat dat niet verklaart is die scherpe ammoniaklucht op de zware dagen. Die komt van binnen.

Ammoniak komt vrij als je lijf aminozuren afbreekt voor energie. Een deel verlaat je via je zweet. In een onderzoek uit 1991 fietsten proefpersonen dertig minuten op 80 en op 40 procent van hun VO2max. Na 80 procent zat er 7.140 micromol ammoniak per liter in het zweet. Na 40 procent 2.076. Drieënhalf keer zoveel. Zelfde persoon, zelfde fiets.

Maar je intensiteit is niet eens het interessantste. Je bord is dat.

Bij mannen die drie dagen minder dan vijf procent koolhydraten aten lag het ammoniak in het bloed tijdens rustig fietsen hoger dan na een normaal dieet. Andersom werkt het ook: zweeturinestikstof, een indirecte maat voor eiwitafbraak, ligt lager als je met volle glycogeenvoorraden begint.

Vertaald: te weinig koolhydraten en je lijf gaat aan het eigen meubilair. Die scherpe lucht in het derde uur zegt vaak niet dat je hard reed. Hij zegt dat je te weinig at. Profs komen niet voor niets richting 120 gram per uur, een getal dat je terugvindt in onze complete gids over sportvoeding voor wielrenners.

Fitter betekent minder ammoniak, maar je neus meet dat niet

Getrainde mensen laten in het algemeen een kleinere stijging van het plasma-ammoniak zien tijdens langdurige of intensieve inspanning, waarschijnlijk doordat de werkende spier er minder van produceert. In een trainingsstudie trainden elf proefpersonen zeven weken lang zes dagen per week. Hun VO2max steeg met ongeveer 32 procent, en de conclusie was dat duurtraining de ammoniakstijging tijdens inspanning verkleint.

Dus ja. Bij hetzelfde wattage maakt een renner in vorm minder ammoniak dan diezelfde renner in februari.

En hier moet ik eerlijk zijn, want dit is de plek waar zo'n verhaal normaal wordt gladgestreken. De sprong van bloed naar zweet naar neus is niet hard gemaakt. In een onderzoek waarin twaalf deelnemers in een klimaatkamer op drie intensiteiten fietsten werd geen verband gevonden tussen de ammoniakconcentratie in bloed en die in zweet. Zweetammoniak heeft vermoedelijk meerdere bronnen, waaronder de zweetklier zelf.

Bij echt zware inspanning ruik je dus iets reëels. Bij een gewone duurtraining is de link met je vorm niet aangetoond. Er bestaat geen studie waarin een soigneur eruit ruikt wie klaar is voor de Ronde. Wie je dat vertelt, vertelt een verhaal.

Een andere lucht kan wijzen op een naderende ziekte

Er is een tweede signaal, en dat staat steviger. Het sluit aan bij de vroege signalen van overtraining en onvoldoende herstel die renners standaard wegwuiven.

Onderzoekers van het Karolinska Institutet activeerden het afweersysteem van gezonde mensen met een injectie. Binnen enkele uren werd hun lichaamsgeur als onaangenamer beoordeeld dan na een placebo, en dat effect hing samen met de mate van immuunactivatie. In een vervolgstudie veranderden de vluchtige stoffen in dat zweet vooral kwalitatief en niet in hoeveelheid. Ze roken anders, niet sterker. Bij mensen met een echte luchtweginfectie was hetzelfde effect wel zichtbaar maar niet statistisch significant, dus een injectie is iets anders dan een beginnende verkoudheid.

Zegt je partner dat je anders ruikt dan normaal en voel je je net niet lekker, dan is dat geen onzin.

Wat betekent dit voor jou

• Ruik je scherp en ammoniakachtig na een lange rit, kijk dan eerst naar je koolhydraten en niet naar je conditie.
• Gebruik het als trend, niet als meting. Ruik je het na elke rustige duurtraining, dan eet je structureel te weinig onderweg.
• Verwar het niet met zout. Zoute korrels wijzen op je natrium, scherpe prikkeling op je brandstof.
• Ruik je opeens anders zonder dat je training of voeding veranderde, plan dan een rustige dag. Kost je één training. Doorbijten kost soms twee weken.
• En je stinkende koersbroek zegt niets over je vorm. Die zegt iets over de bacteriën in de was.

Ik heb jaren inspanningstests gedaan waarbij mijn lichaam letterlijk op een papiertje kwam te staan. Wattage, hartslag, lactaat. Dat papiertje liegt niet. Mijn neus doet dat af en toe wel. Maar hij is gratis, en hij is er altijd bij.