Topvorm plannen: Hoe je cyclus meetelt in prestaties

Kan je topvorm plannen? Demi Vollering won op 7 juni de Giro d'Italia Women 2026 op de slotdag en op 9 augustus in Nice ook de Tour de France Femmes. Twee pieken, negen weken uit elkaar, allebei raak. Maar in het vrouwenpeloton loopt naast het trainingsschema een tweede kalender mee: die van de menstruatiecyclus. Hoe hard telt die mee, en valt eromheen te plannen?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

Topvorm plannen lukt, maar in weken en niet in dagen

De basis is voor iedereen gelijk. Hard trainen, en op tijd afbouwen zodat de vermoeidheid verdwijnt terwijl de aanpassingen blijven. Dat afbouwen is een van de best onderzochte onderdelen van de trainingsleer. Een meta-analyse in PLOS One uit 2023 bevestigt het klassieke werk van Bosquet: een taper van hooguit drie weken, volume met 41 tot 60 procent omlaag, intensiteit en frequentie gelijk houden.

Dat levert winst op in de orde van een paar procent. Niet niks in een ronde die met minuten wordt beslist, maar ook geen schakelaar. En daar begint het verschil. Een grote ronde bij de vrouwen duurt negen dagen. Een cyclus duurt gemiddeld zo'n 28 dagen. In elk peloton zit dus altijd een deel van de rensters middenin de menstruatie op de dag die telt.

Wat de wetenschap wel en niet zegt over cyclus en prestatie

Stellige uitspraken zijn er nauwelijks. De meest geciteerde review is die van McNulty en collega's in Sports Medicine uit 2020, met 78 studies en bijna 1200 deelneemsters. Conclusie: prestaties zijn in de vroege folliculaire fase, rond de menstruatie dus, gemiddeld triviaal lager dan in de andere fases.

Triviaal betekent klein genoeg om in de ruis te verdwijnen. De auteurs wijzen daarnaast op de matige kwaliteit van veel studies en op de grote variatie tussen vrouwen. Een algemene richtlijn geven ze daarom niet, ze adviseren een persoonlijke aanpak.

Een hormoongrafiek levert dus geen kant-en-klaar schema op. Wat de praktijk wel laat zien: de ene renster merkt er weinig van, de andere ligt met krampen op bed. Voor die tweede groep telt praktische kennis over het omgaan met menstruatieklachten op de fiets zwaarder dan welk gemiddelde ook. Daarnaast levert het voor veel vrouwelijke sporters een extra stressfactor op. Zeker tijdens een lange etappe op de fiets ligt doorlekken op de loer. Hoewel er weinig rensters doorgelekt over de finish willen rijden, zijn er ook weinig die tijdens een etappe zullen afstappen om menstruatieproducten te verwisselen. Ook dit zal dus door veel rensters goed gepland worden.

Kim Le Court won een etappe terwijl ze ongesteld was

Hoe grillig dat uitpakt, liet deze Tour zelf zien. Kim Le Court (AG Insurance-Soudal) reed op dinsdag en woensdag ver onder haar niveau en gaf een klassering op. Donderdag 6 augustus won ze de zesde etappe.

De verklaring kwam van haarzelf, een dag later bij de Sporza-talkshow Alles Les Femmes, opgetekend door WielerFlits: die twee mindere dagen kwamen door haar menstruatie, en ze won nu terwijl ze ongesteld was, net als het jaar ervoor. Misschien, zei ze half lachend, moet ze dat dan maar vaker plannen. Over het onderwerp zelf was ze helder: "we moeten er meer over praten en het omarmen".

Eén ritzege bewijst natuurlijk niets over oorzaak en gevolg. Maar het laat wel zien hoe weinig voorspelbaar de relatie tussen fase en prestatie is, zelfs binnen één renster in één week.

In het peloton verschuift het van pillen naar maatwerk

Jarenlang was het antwoord simpel: schuif de menstruatie met de pil weg van de koersdagen. Dat gebeurt nog steeds, maar de NOS beschreef in een reportage rond de Tour van 2025 dat ploegen daar terughoudender in worden. EF Education-Oatly-ploegarts Eder Etxeverria noemde hormonale manipulatie daarin iets voor uitzonderingsgevallen. Ploegleider Larissa Havik van VolkerWessels sprak over maatwerk in trainings- en soms wedstrijdschema's.

Ook merken zetten het inmiddels in hun communicatie. In het persbericht van Canyon van 28 juli 2026 wordt ploegarts Nina Linnert van CANYON//SRAM genoemd als iemand die al jaren met rensters werkt aan trainen en koersen per cyclusfase, in plaats van een mannensjabloon te kopiëren. Wat we niet weten: welke ploeg precies wat doet. Ploegen zijn er zelden open over en een openbaar overzicht bestaat niet. De NOS-berichtgeving hierboven is van 2025.

De grens van planbaarheid ligt bij de kalender

De datum van de Tour ligt vast, het parcours ligt vast. De ploegleiding kan de vorm sturen, de koers niet verzetten. Wat overblijft is registreren, herkennen en aanpassen: welke fase valt waar, wat betekent dat voor deze renster, en hoe pas je voeding, slaap en warmtebeheer aan.

Bovendien is je cyclus meer dan alleen ongesteldheid. Zo zijn vrouwen tijdens de folliculaire fase, na de menstruatie, vaak energieker en gemotiveerd. Een goed moment voor krachttraining of intervallen dus. Rond de eisprong, ongeveer 2 weken na de menstruatie merken veel vrouwen ook een piek in zelfvertrouwen, explosiviteit en motivatie. Hierna, hoe dichter bij de menstruatie je komt, hoe zwaarder je trainingen kunnen voelen. Als je een trainingsschema volgt, kan het dus handig zijn deze periodes daarin te verwerken.

Dat de kennis achterloopt, is geen toeval. Materiaal en onderzoek zijn decennialang op mannen gericht geweest, tot in de details waar we het liever niet over hebben in het vrouwenpeloton. En waar de spullen wél razendsnel vooruitgaan, zoals de wielerbroek die bij ons is weggedemarreerd, blijft het lichaam gewoon lineair vooruitgaan.

Wat betekent dit voor jou?

Je rijdt geen negendaagse ronde, maar de logica is dezelfde.

Plan je piek op weken, niet op een dag. Bouw de laatste twee weken je volume flink af en houd de intensiteit erin. Dat is de best onderbouwde ingreep die je hebt.

Meet drie cycli voordat je iets verandert. Noteer per dag je gevoel en je wattages. Pas als jouw eigen patroon zichtbaar wordt, valt er iets te sturen. Het gemiddelde uit de literatuur zegt over jou weinig.

Schrap je zware training niet automatisch. Vaak kan je gewoon rijden. Voel je je waardeloos, dan is dat reden om aan te passen.

Behandel je cyclus als omstandigheid, niet als obstakel. Dat is precies de conclusie uit mijn gesprek met Lizzy Steller over je cyclus als superkracht: zoals tegenwind je rit niet verstoort maar je rit ís.

Blijft je menstruatie weg, ga naar een sportarts. Dat is geen teken dat je hard genoeg traint, maar een gezondheidssignaal.

Topvorm plannen blijft dus deels stuurwerk en deels geluk. Voor de helft van het peloton komt er alleen een variabele bij die de andere helft nooit heeft hoeven meerekenen.