Twee pillen verleggen je pijngrens: Dit kost het je later

Pijnstillers zijn in het peloton helaas net zo gewoon geworden als witte sokken. Een paracetamol voor de start, een ibuprofen na de massage, en soms wordt er nog wel een frons getrokken, maar zorgen? Nee dat niet, het zal wel bij een keertje blijven toch? De pijnstiller-cultuur hjeeft een plekje in de wielersport bemachtigd; Nairo Quintana werd in 2022 uit de Touruitslag geschrapt na tramadolgebruik, en de UCI en het MPCC trokken in 2024 aan de bel over het nog krachtigere tapentadol. De mens wil altijd verder, en als het lichaam de grens is, verleggen we die. Maar hoeveel van dat lichaam lever je in om vandaag door de pijn te rijden?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

Zo werkt paracetamol: vooral in je hoofd, niet in je knie

Paracetamol grijpt grotendeels centraal aan, dus in je hersenen en ruggenmerg. Het remt daar de aanmaak van prostaglandines en versterkt vermoedelijk de dalende, pijndempende banen vanuit je hersenstam, onder andere via serotonine. Eerlijk erbij: na een eeuw gebruik is het exacte mechanisme nog niet rond. Overzichtsartikelen noemen paracetamol een bekend middel met een onverklaard werkingsmechanisme (Anderson, 2008).

Wat vaststaat: het is geen ontstekingsremmer en doet vrijwel niets ter plekke in je knie of achillespees. Het zet alleen het volume van de melding zachter. Het gevaar zit in stapelen, dag na dag net iets meer in een zware wedstrijdweek, precies wanneer je uitgedroogd bent en minder eet. Overdosering is een van de belangrijkste oorzaken van acuut leverfalen.

Wie denkt dat je er ook koeler van wordt, moet doorklikken naar wat paracetamol in de hitte wél en niet doet. Je kerntemperatuur zakt er niet meetbaar van, je beleving van de hitte wel.

Zo werkt een NSAID: het alarm wordt bij de bron afgeknepen

Ibuprofen en diclofenac werken op een ander systeem. Ze blokkeren de COX-enzymen, waardoor in beschadigd weefsel minder prostaglandines ontstaan. Dat zijn precies de stoffen die je vrije zenuwuiteinden overgevoelig maken. Minder prostaglandines betekent een minder schril alarm ter plekke, plus minder zwelling.

Dat klinkt slimmer dan paracetamol, en daar zit het probleem. Diezelfde prostaglandines regelen ook je maagbescherming, je bloedplaatjes en, cruciaal tijdens inspanning, de doorbloeding van je nieren.

Waarom renners ze stapelen, en waarom dat geen dubbele veiligheid is

De logica is niet gek. In het ziekenhuis is combineren van middelen die op verschillende plekken aangrijpen standaardpraktijk, omdat de pijnstilling optelt. Er bestaat zelfs een kant-en-klaar combinatiepil met paracetamol en tramadol, wat het idee versterkt dat stapelen normaal is. Alleen: tramadol staat sinds 1 januari 2024 op de dopinglijst en in het wielrennen al sinds 1 maart 2019 (Dopingautoriteit).

De denkfout: wat optelt is niet alleen het effect, maar ook de rekening. Paracetamol belast je lever, een NSAID je nieren, maagwand en darmen. Twee middelen op twee systemen zijn geen twee halve risico's, maar twee volle. En in het ziekenhuis gebeurt dat onder toezicht, niet na vier uur in de hitte met twee kilo vochttekort.

Korte termijn: nieren, darmen en een blessure die je niet voelt

Je nieren. Tijdens hard fietsen gaat bloed naar spieren en huid, en knijpt de doorbloeding van je nieren af. Prostaglandines houden die juist overeind. Blokkeer je dat terwijl je uitdroogt, dan stapelen drie prikkels. In een gerandomiseerde studie onder ultralopers kreeg 52 procent van de ibuprofengroep acute nierschade tegenover 34 procent op placebo (Lipman, 2017). Dat verschil haalde de statistische drempel formeel niet. Een signaal, geen bewijs.

Je darmen. Nederlands onderzoek uit Maastricht liet getrainde renners en triatleten fietsen met en zonder ibuprofen. Met ibuprofen was de schade aan het dunnedarmslijmvlies duidelijk groter en verslechterde de barrièrefunctie (Van Wijck, 2012). De onderzoekers concludeerden onomwonden dat NSAID-gebruik door sporters niet onschuldig is. Waar die maagklachten in de finale vandaan komen, staat in kramp en misselijkheid na het fietsen volgens de sportarts.

De informatie die je wegdrukt. Pijn is geen pech, het is data. Je lijf dempt die al tijdelijk zelf met adrenaline, zie waarom een klap op je knieschijf zo gruwelijk pijn doet. Zet daar twee pillen bovenop en je rijdt een uur langer door op een structuur die net begon te scheuren. Bij een repetitieve sport telt dat hard aan, zie knie-, heup- en rugklachten door urenlang zadelwerk. En de sport beloont dat gedrag, hoor Jelte Krijnsen over doorrijden na een hersenschudding: wielrennen is nog altijd verliefd op de renner die doorgaat.

Lange termijn: van drogist naar internet

Rond de marathon van Bonn rapporteerden gebruikers van vrij verkrijgbare pijnstillers meer maag-, darm-, nier- en hartklachten dan niet-gebruikers (Küster, BMJ Open 2013). Chronisch NSAID-gebruik wordt geassocieerd met maagzweren, hogere bloeddruk en verminderde nierfunctie. Of het ook je trainingsaanpassing remt, is nog onbeslist.

Zorgelijker is de volgende stap. Nieuwsuur meldde in juli dat het Trimbos-instituut onderzoek doet naar zelfmedicatie via internet. Een toxicoloog van het Erasmus MC ziet een toename van zelfmedicatie met oxycodon, een zeer sterke morfineachtige pijnstiller. Betalen kan met iDEAL, het pakketje komt thuis, en of dosering en samenstelling kloppen weet niemand. Dat is de route die begint bij een onschuldig pilletje dat werkte, tot het niet meer werkte.

Wat ik als oud-topsporter zag gebeuren

Ik ken die cultuur van binnenuit, als nieuweling of junior in het wielrennen viel het in mijn beleving nog wel mee. Boterham-met-stroop-en-pindakaas-cultuur. Maar later bij de beloften en na een switch in sport bij de triatlon wel. Doorgaan was geen keuze maar een identiteit. Gelukkig ging ik na een zwaar ongeluk in 2010 pijn altijd lezen als informatie in plaats van als tegenstander. Want de renner die het hardst door pijn heen kan, hoort het slechtst wanneer zijn lijf iets meldt.

Wat betekent dit voor jou als wielrenner?

Jij hebt geen ploegarts in de volgauto en geen bloedwaarden op maandag. Jouw risicoprofiel is dus niet kleiner dan dat van een prof, maar groter.

• Slik geen pijnstiller vooraf om pijn te vóórkomen. Dat is de toepassing met het zwakste bewijs en het hoogste risico.
• Combineer niet zelf. Houdt pijn dagen aan, laat een arts of apotheker meekijken. Zij zien ook welk preparaat dezelfde stof twee keer levert.
• Zeker geen NSAID op een lange, hete rit. Nieren, hitte en vochttekort zijn een slechte drieklank.
• Verwar afkoelen niet met verdoven. IJs in de bidon haalt echt warmte uit je lijf, een pilletje niet.
• Vraag je bij een zeurende klacht af wat de pijn zegt. Bikefit, opbouw, cadans en rust lossen meer op dan een strip uit de zijzak.
• Koop nooit medicatie via een webshop zonder recept. Wat erin zit weet je niet, precies de zorg van het Trimbos.

Een pijnstiller verlegt je grens niet. Hij verplaatst alleen het bordje dat aangeeft waar hij ligt. Wat achter dat bordje staat, blijft van jou: je nieren, je lever, je pezen. Wat de overwinning van vandaag kost, weet jij beter dan ik.