Verplichte fietshelm kan jaarlijks 7500 hoofdletsels voorkomen

Een algemene helmplicht voor fietsers zou in Denemarken jaarlijks ruim 7.500 hoofdletsels kunnen voorkomen.Dat is de opvallende conclusie van een nieuwe studie van de universiteiten van Odense en Aalborg, gepubliceerd in het Danish Medical Journal. De onderzoekers analyseerden vijf jaar aan ziekenhuisgegevens en berekenden wat het effect zou zijn als iedere Deense fietser een helm zou dragen.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

De uitkomsten zijn ook voor Nederland interessant. Denemarken kent net als Nederland een sterke fietscultuur, een hoog dagelijks fietsgebruik en een vergelijkbare infrastructuur. Maar betekent dit ook dat een helmplicht hier duizenden letsels zou kunnen voorkomen?

Van 6 naar ruim 50 procent helmdracht

Denemarken heeft de afgelopen twintig jaar flink ingezet op verkeerseducatie en voorlichtingscampagnes. Dat werkte: het aandeel fietsers dat vrijwillig een helm draagt steeg van slechts 6 procent in 2006 naar meer dan 50 procent in 2024. Maar sindsdien lijkt die groei echter te niet meer toe te nemen.

Voor de onderzoekers was dat aanleiding om een vervolgende vraag te stellen: wat gebeurt er als de laatste grote groep fietsers óók een helm gaat dragen?

7.539 hoofdletsels minder per jaar

De onderzoekers gebruikten gegevens van bijna 2.400 fietsers die tussen 2020 en 2024 met mild of ernstig hoofdletsel op de spoedeisende hulp belandden. Op basis van deze ziekenhuisdata maakten zij een nationale schatting. Volgens de studie verkleint een fietshelm de kans op een mild hoofdletsel met ongeveer 50 procent en op ernstig hoofdletsel met 60 procent.

Hun model laat zien dat een algemene helmplicht jaarlijks zou kunnen leiden tot:

• 5.733 minder milde hoofdletsels
• 1.806 minder ernstige hoofdletsels
• 7.539 hoofdverwondingen minder in totaal

Waarom droegen zoveel gewonden tóch een helm?

Een veelvoorkomende reactie op helmonderzoek is dat ook veel gewonde fietsers een helm droegen. Dat klopt: ongeveer 43 procent van de fietsers met hoofdletsel had wél een helm op.

Dat betekent volgens de onderzoekers echter niet dat helmen weinig effect hebben. De studie keek uitsluitend naar fietsers die met hoofdletsel in het ziekenhuis terechtkwamen. Het is aannemelijk dat helmdragers die betrokken zijn geweest bij relatief zwaardere ongevallen, minder ernstig hoofdletsel opliepen. Maar deze fietsers die vielen maar dankzij hun helm geen hoofdletsel opliepen, zijn niet opgenomen in deze studie.

Hoe realistisch is een helmplicht?

Opvallend is dat de onderzoekers niet uitgaan van 100 procent naleving van een helmplicht. In hun berekeningen draagt na invoering van een helmplicht 92 procent van de fietsers een helm. Dat percentage is gebaseerd op Nieuw-Zeeland, waar helmgebruik na invoering van de verplichte wet steeg van 43 naar 92 procent.

Ook in Europa bestaan verschillen. Finland kent al jarenlang een helmplicht, maar zonder actieve handhaving ligt het daadwerkelijke gebruik lager: ongeveer 60 procent in stedelijke gebieden en rond de 40 procent daarbuiten.

Wat betekent dit voor Nederland?

Dezelfde discussie speelt ook hier. De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) berekende eerder dat een algemene helmplicht jaarlijks tientallen fietsdoden en duizenden ernstige verkeersgewonden zou kunnen voorkomen, al ging die analyse uit van volledige naleving.

Tegelijkertijd ligt een algemene helmplicht politiek gevoelig. Tegenstanders vrezen dat mensen minder gaan fietsen, waardoor gezondheidswinst door meer beweging deels verloren kan gaan. Daarom kiezen verschillende landen voor een beperktere aanpak, bijvoorbeeld alleen voor e-bikes of specifieke leeftijdsgroepen.

Nederland zet binnenkort een eerste stap: vanaf september 2027 geldt een helmplicht voor jonge bestuurders van e-bikes. Een aparte verplichting voor alleen fatbikes bleek juridisch niet haalbaar.

De helm blijft de eenvoudigste veiligheidsupgrade

Of een algemene helmplicht er ooit komt, is nog onzeker. Wat de Deense studie vooral laat zien, is dat de grootste winst nog steeds zit in het verhogen van het vrijwillige helmgebruik. Zeker bij hogere snelheden, sportieve ritten of woon-werkverkeer op de e-bike kan een goed passende helm de ernst van hoofdletsel aanzienlijk beperken.

En goed nieuws voor je portemonnee: duur hoeft daarbij niet beter te zijn. Zolang een fietshelm voldoet aan de EN1078-norm, moet hij aan dezelfde Europese veiligheidseisen voldoen, ongeacht of hij €20 of €200 kost.