Versleten lagers van je wielen: wat nu?

Je haalt je wiel uit de fiets, draait de as met je vingers rond en voelt dat hij niet meer zo soepel loopt als vroeger. Misschien hoor je een licht schurend geluid of voel je speling wanneer je het wiel zijwaarts beweegt. Grote kans dat de lagers in je naaf aandacht nodig hebben. Maar betekent dat meteen vervangen, of kun je ze nog onderhouden?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

Zo herken je versleten wiellagers

Wiellagers zorgen ervoor dat je wiel soepel kan draaien. In goede staat merk je daar eigenlijk niets van: de as draait gelijkmatig en er is geen duidelijke zijwaartse speling. Haal het wiel uit de fiets en draai de as langzaam met je vingers. Let daarbij vooral op deze signalen:

• De as voelt korrelig of schurend tijdens het draaien.
• Je voelt kleine haperingen in plaats van een vloeiende beweging.
• De as draait opvallend zwaar of stroef.
• Tijdens het fietsen hoor je schurende, krakende of tikkende geluiden rond de naaf.

Eén van deze symptomen betekent niet automatisch dat het lager vervangen moet worden. Speling kan bijvoorbeeld ook door een verkeerde afstelling ontstaan. Het is wel een goede reden om de naaf verder te controleren. Dat zijn ook punten die belangrijk zijn bij het onderhouden van je wielen.

Speling betekent niet altijd dat het lager kapot is

Het is belangrijk om te weten welk type lager in je naaf zit. Bij traditionele cup-and-cone lagers kan speling soms simpelweg betekenen dat de afstelling niet meer goed staat. Deze lagers kunnen worden geopend, schoongemaakt, opnieuw gesmeerd en afgesteld. Rijd je te lang door met speling, dan kunnen uiteindelijk ook de loopvlakken beschadigd raken.

Veel moderne wielsets gebruiken cartridge lagers. Daarbij zitten kogels en loopbanen samen in een afgesloten lager. Wanneer zo'n lager echt korrelig of stroef loopt door slijtage, wordt meestal het complete lager vervangen. Het goede nieuws is dat versleten lagers bij veel wielsets dus niet betekenen dat je een compleet nieuw wiel nodig hebt.

Kun je doorrijden met versleten lagers?

Een lager dat iets minder soepel draait betekent niet dat je wiel morgen uit elkaar valt, maar maandenlang doorrijden met duidelijke speling of een schurend lager is geen goed idee. De slijtage kan verder toenemen en uiteindelijk ook andere onderdelen van de naaf aantasten. Zeker bij cup-and-cone systemen kan te lang doorrijden ervoor zorgen dat niet alleen relatief eenvoudig vervangbare onderdelen slijten, maar ook de cup in de naaf beschadigd raakt.

Dat is ook waarom goed onderhoud vaak belangrijker is dan dure upgrades. Lagers, vrijlopen en andere bewegende onderdelen verliezen na verloop van tijd hun soepelheid. Een dure wielset die slecht wordt onderhouden kan daardoor uiteindelijk minder mooi lopen dan een eenvoudigere set die wel regelmatig aandacht krijgt.

Kun je de lagers schoonmaken en opnieuw smeren?

Bij losse kogellagers kan dat vaak wel. De naaf kan worden geopend, waarna de kogels en loopvlakken worden schoongemaakt, gecontroleerd en opnieuw van vet voorzien. Zijn de loopvlakken of kogels eenmaal beschadigd, dan gaat nieuw vet dat uiteraard niet herstellen.

Bij cartridge lagers wordt bij daadwerkelijke slijtage meestal gekozen voor vervanging. Dat klinkt ingrijpender dan het vaak is, maar voor de montage kan specifiek gereedschap nodig zijn. Het nieuwe lager moet recht in de naaf worden geperst en je wilt voorkomen dat je tijdens de montage de naaf of het nieuwe lager beschadigt.

Regen en vuil zijn niet de beste vrienden van je lagers

Er bestaat geen vaste kilometerstand waarbij wiellagers vervangen moeten worden. Hoe lang ze meegaan hangt onder meer af van het type lager, de afdichting, het onderhoud en de omstandigheden waarin je fietst. Trainingswielen die een complete winter door regen en viezigheid rijden hebben een ander leven dan carbon wielen die alleen op droge zomerdagen buitenkomen. Geef je fiets daarom zeker na veel natte ritten wat extra aandacht en gebruik bij het schoonmaken geen harde waterstraal richting de lagers. Ook in onze onderhoudstips voor na een regenrit adviseren we om geen hogedrukreiniger te gebruiken, omdat water en vuil daarmee juist richting lagers kunnen worden geduwd.

Vergeet de freehub van je achterwiel niet

Komt het schurende of krakende geluid uit je achterwiel, dan hoeven de wiellagers niet automatisch de boosdoener te zijn. Ook de freehub bevat bewegende onderdelen en bij veel systemen eigen lagers. Voel je vooral speling rond de cassette of klinkt het achterwiel vreemd wanneer je de benen stilhoudt, dan kan het probleem dus ook in de freehub zitten. De naaf en freehub behoren niet voor niets tot de meest onderschatte onderdelen van een racefiets.

Kosten versleten lagers je snelheid?

Een slecht lopend lager veroorzaakt meer weerstand dan een lager dat schoon, correct afgesteld en in goede staat is. Verwacht alleen niet dat nieuwe lagers je plotseling enorme hoeveelheden watt cadeau geven. Bij licht versleten lagers is het verschil waarschijnlijk klein. Het belangrijkste argument om ze te onderhouden of vervangen is dat je wiel weer soepel en zonder speling draait en dat je voorkomt dat andere onderdelen verder beschadigen.

Wie een tweedehands carbon wielset koopt, doet er daarom goed aan de lagers altijd even te controleren. Draai de as rond, voel of hij soepel loopt en controleer op speling. Versleten lagers hoeven geen reden te zijn om een goede wielset te laten staan, maar de kosten voor vervanging kun je wel meenemen in je bod.

Wanneer moet je ze vervangen?

Niet ieder lager dat iets minder soepel draait hoeft meteen de prullenbak in. Wat je moet doen hangt af van het type lager en de slijtage:

• Alleen wat speling: controleer eerst of het lager opnieuw kan worden afgesteld.
• Vuil of oud vet: schoonmaken en opnieuw smeren kan bij onderhoudbare lagers voldoende zijn.
• Korrelig of schurend gevoel: waarschijnlijk is verdere inspectie of vervanging nodig.
• Beschadigde loopvlakken: vervangen is meestal de beste oplossing.
• Versleten cartridge lager: doorgaans vervang je het complete lager.

Voel je duidelijke korreligheid, blijft er na afstellen speling bestaan of draait het lager merkbaar stroef, wacht dan niet te lang. Controleer je lagers daarom af en toe wanneer je toch je wielen uit de fiets haalt. Een paar seconden voelen aan de as kan voorkomen dat een klein onderhoudspunt uiteindelijk een veel duurder probleem wordt.