Waarom krijg je na een lange fietstocht een opgezwollen gezicht?

Na een lange fietstocht kan je gezicht er ineens wat anders uitzien. Je oogleden zijn wat dikker, je wangen lijken voller en ook je vingers kunnen opgezwollen aanvoelen. Het lijkt ineens alsof je net wakker bent, maar meestal is er iets anders aan de hand.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

Een lange fietstocht is niet alleen belastend voor je benen. Ook je hart, bloedvaten, nieren en vochtbalans moeten urenlang aan het werk. Daardoor kan tijdelijk extra vocht zich ophopen in het lichaam. Bij lange ritten kan dat zelfs leiden tot zwelling in het gezicht en oogleden.

Onderzoekers volgden dertien ultrafietsers tijdens een zesdaagse rit van ruim 1.200 kilometer. Hun totale lichaamswater nam met bijna twee liter toe, terwijl hun lichaamsgewicht gemiddeld nauwelijks veranderde. Er werd bij de deelnemers duidelijk meer zwelling van het gezicht en de oogleden waargenomen. De zwelling bereikte rond de vijfde dag een piek.

Maar waarom houdt een fietser tijdens langdurige inspanning eigenlijk vocht vast?

Je bloedvaten veranderen tijdens het fietsen

Tijdens het fietsen moeten je spieren voortdurend van zuurstof en voedingsstoffen worden voorzien. Tegelijkertijd produceert je lichaam veel warmte. Zeker wanneer het warm is, gaan de bloedvaten in je huid verder openstaan om die warmte kwijt te kunnen.

Dat betekent dat je bloedsomloop voortdurend moet schakelen tussen verschillende functies: voldoende bloed naar de werkende spieren, voldoende bloed naar de huid voor warmteafgifte en tegelijkertijd genoeg circulerend volume om je bloeddruk op peil te houden.

Tijdens langdurige inspanning verandert daardoor ook de verdeling van vocht tussen de verschillende delen van het lichaam. Een deel van het vocht kan vanuit de bloedbaan naar het weefsel verplaatsen. Bij een normale, niet-extreme fietstocht is dat meestal tijdelijk en onschuldig.

Waarom zie je het vooral aan je gezicht en handen?

De combinatie van veranderde bloeddoorstroming en vochtretentie kan ervoor zorgen dat vocht zich ophoopt in het onderhuidse weefsel.

Bij fietsers speelt bovendien de houding een rol. Je zit urenlang relatief statisch op de fiets, terwijl je handen zich laag ten opzichte van je hart bevinden. Daardoor kan vocht zich gemakkelijker in de handen verzamelen. Dat is een van de redenen waarom ringen tijdens een lange rit ineens veel strakker kunnen zitten.

Bij het gezicht is het mechanisme ingewikkelder. Het gaat niet simpelweg om 'bloed dat naar je gezicht zakt'. Tijdens langdurige inspanning spelen onder meer veranderingen in de bloedvaten, hormonen, nierfunctie en de totale hoeveelheid lichaamswater een rol.

Het onderzoek onder ultrafietsers is hierbij interessant. De deelnemers ontwikkelden tijdens meerdere dagen fietsen niet alleen meer lichaamswater, maar ook perifere zwelling (in ledematen, vingers en tenen) en tekenen van een groter circulerend volume. De onderzoekers denken dat het vasthouden van water en natrium (zouten) door de nieren hierbij een belangrijke rol speelt.

Je kunt dus zelfs aankomen tijdens een lange fietstocht

Dat klinkt tegenstrijdig. Door het zweten zou je juist denken dat je liters (en kilo's) vocht verliest.

Toch hoeft je gewicht tijdens een extreem lange rit niet te dalen. In het onderzoek onder ultrafietsers bleef het lichaamsgewicht gemiddeld stabiel, terwijl de hoeveelheid lichaamswater met ongeveer twee liter toenam. Dat betekent niet dat deze fietsers geen vocht verloren. Ze dronken tijdens de rit en hun lichaam paste de uitscheiding van water en natrium aan. Bij langdurige inspanning kan het lichaam namelijk extra sterk geneigd zijn om water vast te houden.

Het antidiuretisch hormoon, oftewel ADH, speelt hierin een belangrijke rol. Dit hormoon zorgt ervoor dat de nieren minder water uitscheiden. Tijdens langdurige inspanning kan de afgifte van ADH toenemen, waardoor er meer water wordt vastgehouden, zelfs wanneer het lichaam niet daadwerkelijk extra water nodig heeft. Wanneer je vervolgens veel drinkt, kan dat bijdragen aan een positieve vochtbalans.

>>> Lees ook: Weeg jezelf voor en na je fietsrit: zo ontdek je hoeveel je echt zweet

Kan te veel drinken je gezicht laten opzwellen?

Ja, en dit is een belangrijk punt voor fietsers die lange ritten maken.

Meer drinken is niet automatisch beter. Bij langdurige inspanning kan het drinken van meer vocht dan je daadwerkelijk verliest ervoor zorgen dat je lichaamsgewicht stijgt en dat je meer water vasthoudt. In extreme gevallen kan dit leiden tot exercise-associated hyponatremia (EAH), ofwel watervergiftiging: een te lage natriumconcentratie in het bloed door een overschot aan lichaamswater. Onderzoek bij duizenden duursporters laat zien dat gewichtstoename tijdens inspanning een belangrijke aanwijzing kan zijn voor overmatige vochtinname.

EAH komt vaker voor bij extreem lange duurinspanningen en is bij fietsen minder vaak beschreven dan bij bijvoorbeeld hardlopen. Een recente review concludeert zelfs dat EAH relatief zeldzaam is bij wielrennen vergeleken met hardlopen en triatlon. Toch is het iets waar ultrafietsers en deelnemers aan lange fietsevenementen rekening mee moeten houden.

Paracetamol: nog een reden om voorzichtig te zijn

Er is nog een opvallende factor waar duursporters rekening mee moeten houden: pijnstillers.

Paracetamol wordt door sporters soms gebruikt om spierpijn of andere klachten tijdens lange inspanningen te onderdrukken. Onderzoek bij fietsers heeft bovendien laten zien dat paracetamol de prestaties onder bepaalde omstandigheden kan beïnvloeden. In een studie met getrainde wielrenners reden deelnemers een tijdrit van 16,1 kilometer sneller na paracetamolgebruik. Ook tijdens inspanning in de hitte zijn effecten gevonden. In een kleine studie konden deelnemers na paracetamolgebruik langer fietsen bij 30 graden Celsius, waarbij onder meer de kerntemperatuur iets lager uitviel.

Het klinkt misschien aantrekkelijk, maar het is vaak niet aan te raden om voor een lange rit preventief paracetamol te nemen.

Het effect op vochtbalans en nierfunctie verdient juist aandacht. Tijdens inspanning, uitdroging en hitte staan de nieren al onder extra belasting. Een paracetamol of andere pijnstiller zet de nieren nog extra onder druk. Een studie waarin gezonde proefpersonen werden blootgesteld aan inspanning, hitte en uitdroging vond dat ibuprofen de nierfunctie onder die omstandigheden duidelijk extra verslechterde, terwijl paracetamol dat niet duidelijk deed.

Onderzoeken bewijst dus niet dat paracetamol direct een opgezwollen gezicht veroorzaakt. De relatie tussen pijnstillers, inspanning en vochtregulatie is complexer. Maar voor wielrenners is het vooral verstandig om niet zomaar pijnstillers te gebruiken om tijdens een lange rit signalen van je lichaam te onderdrukken.

>>> Lees ook: Zo vaak plassen op de fiets: dit zegt de wetenschap

Wanneer is een opgezwollen gezicht normaal?

Een beetje een voller gezicht na een lange, warme fietstocht hoeft dus helemaal geen reden tot paniek te zijn. Een tijdelijke zwelling die na de rit ontstaat en binnen enkele uren weer verdwijnt, past bij de veranderingen in vochtverdeling die tijdens langdurige inspanning kunnen optreden. Ook dikke vingers of strakke ringen zijn tijdens lange ritten niet ongewoon.

Er zijn echter situaties waarin je beter wél alert kunt zijn. Let vooral op:

• een sterke of snel toenemende zwelling;
• duidelijke gewichtstoename tijdens of direct na een lange rit;
• hoofdpijn, misselijkheid of braken;
• verwardheid of sufheid;
• ernstige zwelling van handen, voeten of gezicht;
• benauwdheid;
• zwelling die niet binnen enkele uren afneemt.

Wat kun je als fietser doen?

De belangrijkste boodschap is misschien wel dat je een opgezwollen gezicht niet automatisch moet proberen weg te drinken.

Drink tijdens lange ritten naar hoeveel dorst je hebt, in plaats van koste wat kost je bidonen leeg te drinken. Bovendien is vocht- en zoutverlies per individu verschillend, en maakt het ook nog eens uit hoe warm het is, wat de luchtvochtigheid is en hoe ver je fietst, en hoeveel inspanning je levert. Een universeel advies als 'drink ieder uur een liter' werkt dus niet altijd voor iedereen.

En vergeet je handen niet. Heb je tijdens lange ritten vaak last van dikke vingers, haal dan je ringen af voordat je vertrekt. Wissel eventueel af en toe van handpositie en blijf je handen en armen ontspannen bewegen.

Een beetje een opgezwollen gezicht na een lange zomerse fietstocht is dus meestal geen teken dat er iets mis is gegaan. Het is vooral een aanwijzing dat je lichaam tijdens urenlang fietsen hard bezig is geweest om warmte, bloeddruk en vochtbalans onder controle te houden.