Waarom mannen het vrouwenpeloton leiden en vrouwen zelden het mannenpeloton

In het moderne wielrennen is het een opvallend contrast. In het vrouwenpeloton zien we regelmatig mannelijke ploegleiders. In het mannenpeloton zijn vrouwelijke ploegleiders uitzonderlijk tot vrijwel afwezig.

Op WorldTour-niveau bij de mannen is er tot nu toe één naam die telkens terugkomt. Cherie Pridham, die in 2021 geschiedenis schreef als eerste vrouwelijke directeur sportif bij een mannenploeg in de UCI WorldTour en later actief was bij Lotto Soudal, nu Lotto Dstny. Dat ene voorbeeld onderstreept vooral hoe uitzonderlijk het is. Het roept een ongemakkelijke maar noodzakelijke vraag op. Is dit simpelweg toeval, een gevolg van geschiedenis, of een hardnekkig machtsmechanisme dat zichzelf in stand houdt?

De geschiedenis als alibi

Het mannenwielrennen bestaat langer, is groter en is economisch dominanter. Dat wordt vaak gebruikt als verklaring. Kennis, ervaring en netwerk zouden zich daar hebben opgehoopt.

Er zijn echter inmiddels voldoende oud-rensters met koersinzicht, leiderschap en communicatieve vaardigheden. Toch krijgen zij zelden de sleutel van een mannenploeg. Dat blijkt ook uit de cijfers rond opleiding en instroom. De UCI Sport Director-opleiding telde in de beginjaren geen vrouwelijke deelnemers. Pas recent is dat beeld langzaam aan het kantelen, met inmiddels iets meer dan tien vrouwen die de opleiding hebben gevolgd. Dat is vooruitgang, maar het vertaalt zich nauwelijks naar aanstellingen in het mannenpeloton.

De vraag is dus niet of vrouwen het kunnen. De vraag is wie het vertrouwen krijgt.

Macht en hiërarchie

Wielrennen is een hiërarchische sport. De ploegleider is de baas in de auto. Beslissingen worden top-down genomen (zoals bleek in de Giro van 2020 waar Wilco Kelderman geen prioriteit als kopman meer kreeg). In het mannenpeloton is dat model diep verankerd. Renners groeien op in een cultuur waarin autoriteit vaak mannelijk is. Dat maakt de overstap naar vrouwelijke leiding lastiger, niet omdat vrouwen minder capabel zijn, maar omdat het systeem er niet op is ingericht.

Neem het archetype van de sterke, sturende ploegleider, vaak geassocieerd met figuren als Patrick Lefevere. Direct, uitgesproken en duidelijk in zijn verwachtingen. Dat leiderschapsmodel heeft onmiskenbaar grote sportieve successen opgeleverd en door veel renners werd juist die helderheid gewaardeerd. Weten waar je aan toe bent, geen ruis, geen twijfel.

Tegelijk heeft dat model ook een cultuur versterkt waarin gezag sterk persoonsgebonden is en tegenspraak minder vanzelfsprekend voelt. Luisteren wordt dan al snel gelijkgesteld aan volgen. Niet omdat renners dat per se willen, maar omdat het systeem zo is ingericht. In zo’n omgeving past traditioneel mannelijk leiderschap makkelijker dan vrouwelijk, los van inhoud of kwaliteit.

Het vrouwenpeloton als oefenterrein

Waarom worden mannen dan wel breed geaccepteerd in het vrouwenwielrennen? Omdat macht daar vaak van buitenaf wordt ingebracht. In de Women’s WorldTour is een groot deel van de sportieve leiding in handen van mannen. Teams met vrouwelijke ploegleiders vormen nog steeds een minderheid, ook bij grote wedstrijden als de Tour de France Femmes, al groeit dat aandeel langzaam.

Mannen nemen hun status, ervaring en zelfvertrouwen mee. Ze worden gezien als leermeesters. Soms terecht, soms uit gemak. Het vrouwenpeloton fungeert zo soms onbedoeld als oefenterrein voor mannelijk leiderschap, terwijl vrouwelijke leiders zelden mogen oefenen op het hoogste niveau bij de mannen.

Dat is geen bewuste samenzwering, maar een structureel patroon.

Luisteren mannen anders?

Hebben mannelijke renners een vaderfiguur nodig? Het is een ongemakkelijke vraag, maar niet onzinnig. Veel renners beginnen jong, groeien op in een prestatiecultuur en leren dat autoriteit niet ter discussie staat. Een vrouwelijke ploegleider doorbreekt dat beeld. Dat vraagt aanpassing, van renners én van ploegen. En culturele aanpassing is in het wielrennen nooit populair.

Dat er nauwelijks rolmodellen zijn, versterkt dat effect. Behalve Pridham zijn er wel vrouwen als Rachel Heal, voormalig profrenster en actief geweest als directeur sportif bij vrouwenploegen en in internationale programma’s, maar ook zij bleef grotendeels buiten het mannenpeloton. Het laat zien hoe smal de doorgang is.

De echte barrière

Het probleem is niet gebrek aan kwaliteit, maar gebrek aan doorstroming. Vrouwen krijgen minder kansen om teams te leiden, minder zichtbaarheid, minder ruimte om fouten te maken. En zonder fouten geen ervaring. Zo blijft het argument van ervaring zichzelf voeden.

Dat sommige rensters zich voorbereiden op een toekomst in begeleiding of leiding, zoals Sanne Cant, die na haar carrière de ploegleidersopleiding is gaan volgen, of rensters als Amanda Spratt, die zich verdiepen in stafrollen, is hoopgevend. Maar tussen opleiding en daadwerkelijke leidende functie zit een kloof die in het mannenpeloton nauwelijks wordt overbrugd.

Wie echt gelooft in gelijkwaardigheid, moet verder kijken dan symboliek. Niet één vrouwelijke ploegleider als uithangbord, maar structurele kansen, ook in het mannenpeloton. Pas dan wordt duidelijk of het gaat om kunde of om controle. Het wielrennen noemt zichzelf graag een moderne sport. Is het dan nu ook tijd om dat in de ploegleidersauto waar te maken?