Waarom schakelen mijn versnellingen als ik terugtrap?

Je schakelt niet. Je remt niet. Je doet eigenlijk helemaal niets en toch springt de ketting van tandwiel als je achteruittrapt. Herkenbaar? Dit probleem duikt op bij zowel 1x- als 2x-aandrijvingen, en je bent lang niet de enige die er last van heeft. Iedereen die weleens een kettingreiniger op zijn fiets heeft gezet, kent het gevoel.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

Gelukkig is er niet één oorzaak, wat ook betekent dat er niet één oplossing is. Maar als je weet waar je moet kijken, is het probleem in de meeste gevallen snel verholpen.

Oorzaak 1: Cross-chaining

De meest voorkomende boosdoener is cross-chaining: rijden met een schuine kettinglijn. Dit gebeurt als je bijvoorbeeld op het kleine voorblad rijdt en tegelijk het kleinste tandwiel achter gebruikt, of omgekeerd, groot voor, groot achter. De ketting en tandwielen zijn simpelweg niet ontworpen voor die extreme hoeken. In de versnellingen daartussenin werkt alles correct samen, maar aan de uiteinden van het spectrum is de ketting niet keurig uitgelijnd op het tandwiel. Een kleine aanleiding, zoals achteruittrappen, is dan genoeg om de boel te laten misgaan.

De oplossing is eenvoudig: vermijd cross-chaining. Wie nog niet helemaal weet welke combinaties een rechte kettinglijn geven, leest bij onze uitleg over correct schakelen op de racefiets of mountainbike precies welke versnellingen je het beste gebruikt en welke je liever vermijdt.

Oorzaak 2: Een scheve of verkeerd uitgelijnde achterderailleur

Zelfs een lichte vervorming van de derailleurhanger (derailleurpad), het kleine aluminium of stalen bevestigingsstukje tussen je frame en de derailleur, kan er al voor zorgen dat de ketting niet correct op de cassette ligt. En als de ketting al een beetje scheef staat, hoef je maar licht terug te trappen om hem van het tandwiel te laten glijden. Derailleurhangers zijn bewust zwak gemaakt: ze buigen liever dan dat de derailleur of het frame beschadigt bij een val of tik. Nadeel is dat een krom hangertje soms nauwelijks zichtbaar is, maar je rijgedrag wél merkbaar beïnvloedt. Wie zijn derailleur zelf wil afstellen, merkt al snel hoe gevoelig dit proces is, het afstellen van een achterderailleur is in de praktijk een stuk lastiger dan YouTube doet vermoeden, en een krom hangertje gooit meteen alles in de war.

Controleer je derailleurhanger regelmatig. Perfect uitlijnen vereist speciaal gereedschap; laat het bij twijfel doen door je fietsenmaker. Een vervangend hangertje is bovendien goedkoop en het loont om er altijd één in je gereedschapstas te hebben.

Oorzaak 3: Een 1x-aandrijving met wijde cassette

Bij een 1x-aandrijving, één voorblad, geen voorderailleur, liggen de tandwielsprongen in de cassette groter uiteen dan bij een 2x-systeem. Zeker als je rijdt op een fiets met korte kettingstruts kan de hoek waaronder de ketting om de tandwielen loopt aanzienlijk worden. Met name op de grote tandwielen, de lichte verzetten, loopt de kettinglijn behoorlijk scheef. Achteruittrappen gaat dan nooit helemaal soepel. Dat is voor een deel ingebouwd in het systeem. Het verschil tussen 1x en 2x gaat niet alleen over comfort, maar ook over kettinggedrag: een wijdere cassette betekent grotere hoeken en daarmee iets meer kans op dit soort gedrag bij het terugtrappen.

Je kunt het minimaliseren door niet achteruit te trappen als je op de uiterste tandwielen zit.

Oorzaak 4: Een stijve of slijtagegevoelige freehub

De freehub is het mechanisme in je achternaaf dat ervoor zorgt dat je kunt uitbollen zonder dat de pedalen meedraaien. Als de lagers van de freehub vuil, droog of versleten raken, kan het mechanisme gaan haperen, letterlijk even vastzitten en dan weer loslaten. Dat stotende gedrag voel je het meest bij het terugtrappen. De ketting verliest even zijn grip op de tandwielen en springt. Het is een onderdeel dat veel fietsers te lang negeren. Zoals fietsspecialisten ook benadrukken in ons artikel over de meest onderschatte onderdelen van je racefiets: juist de stille werkers in je naaf en aandrijflijn bepalen hoe soepel alles loopt.

Controleer of je achternaaf vlot vrijloopt door het achterwiel uit de fiets te halen en de freehub met de hand te draaien. Hij moet gelijkmatig lopen, zonder schurend gevoel.

Wat te doen?

In de meeste gevallen lost terugtrappend schakelen zichzelf op als je de bovenstaande vier punten systematisch doorloopt:

1. Vermijd cross-chaining: kies altijd voor een rechte kettinglijn.
2. Controleer je derailleurhanger: een minieme knik is genoeg voor problemen.
3. Accepteer de beperkingen van 1x: op grote tandwielen is soepel terugtrappen fysiek lastig.
4. Onderhoud of vervang je freehub: een schurend vrijloopmechanisme veroorzaakt onvoorspelbaar gedrag.

Terugtrappen heb je eigenlijk alleen nodig bij het smeren van je ketting. Doe dit altijd met een lichte, gelijkmatige beweging en gebruik de juiste olie voor jouw omstandigheden. Een droge of vuile ketting vergroot de kans op dit probleem bovendien aanzienlijk, en met de juiste kettingsmering gaat je aandrijflijn niet alleen soepeler lopen, maar ook aanzienlijk langer mee.

Dit artikel is geïnspireerd op een artikel dat eerder op BikeRadar is verschenen.