Waarom staat een wielrenner na een val meteen weer op (en blijft een voetballer liggen)?

Een renner schuift met 60 kilometer per uur over het asfalt, staat op, trekt zijn stuur recht en rijdt door. Diezelfde avond zie je op een ander kanaal een voetballer ter aarde storten na een hand op zijn schouder. Zelfde soort topsporters, tegenovergesteld gedrag. Dat verschil zit niet in karakter, maar in een simpele rekensom.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

De koers wacht op niemand

Wielrennen kent geen wissels en geen pauzeknop. Wie afstapt, is klaar, en de ploeg rijdt verder met een man minder. Er is bovendien een tijdslimiet: kom je te ver na de winnaar binnen, dan mag je naar huis. En het belangrijkste: het peloton rijdt gewoon door terwijl jij op de grond ligt. Elke seconde asfalt kost meters, en die meters moet je daarna zelf terugfietsen. Alleen, met kapotte kleren en een scheef zadel.

Blijven liggen is in de koers dus de duurste optie die er is. Daarom staat een renner eerst op en voelt hij pas daarna of alles nog vastzit. Het lichaam werkt mee: direct na een crash dempen adrenaline en andere stresshormonen de acute pijn. Die komt vaak pas 's avonds, als de soigneur het gruis uit je heup borstelt.

De wielergeschiedenis staat er vol mee. Johnny Hoogerland belandde in de Tour van 2011 vol in het prikkeldraad toen een auto van de Franse televisie de kopgroep ramde. Hij reed de rit uit, kreeg 33 hechtingen en stond diezelfde avond in de bolletjestrui op het podium. Tyler Hamilton viel in 2003 in de openingsrit, reed daarna drie weken door met een gebroken sleutelbeen, won onderweg een etappe en werd vierde in Parijs. Lawson Craddock brak in 2018 in de eerste rit zijn schouderblad en haalde alsnog Parijs. Als allerlaatste, maar hij haalde het.

Vallen loont, als je slim valt

Draai de prikkels om en je krijgt voetbal. Daar stopt het spel bij elke overtreding, staan er vijf wissels klaar en levert een behandeling op het veld gratis rust op. Maar de belangrijkste reden om te vallen (in het strafschopgebied) is de beloning die erop staat. Een strafschop gaat er in ongeveer 75 procent van de gevallen in. Ter vergelijking: een schot uit open spel wordt in ruwweg 12 procent van de gevallen een doelpunt. Neergaan in de zestien is daarmee statistisch gezien de beste "afronding" die het voetbal kent.

Dat voetballers dit haarfijn aanvoelen, is wetenschappelijk vastgelegd. Gedragsbiologen van de University of Queensland analyseerden meer dan 2800 valpartijen in professionele competities en telden daartussen 169 duidelijke schwalbes. Spelers doken vaker naarmate er meer te winnen viel, en vooral in competities waar scheidsrechters een duik vaker beloonden met een vrije trap of penalty. Het meest veelzeggende cijfer: van al die geregistreerde schwalbes werd er niet één bestraft.

De Amerikaanse sportarts Daryl Rosenbaum telde in internationale mannenwedstrijden gemiddeld ruim elf ogenschijnlijke blessures per duel, samen goed voor meer dan zeven minuten stilliggend spel. Slechts 7,2 procent daarvan voldeed aan zijn definitie van een echte blessure: zichtbaar bloed, of een speler die binnen vijf minuten het veld verliet.

>>> Lees ook: Valpartij in de koers op tv! Waarom de een gruwelt en de ander geniet

De rekensom die de voetballer vergeet

Maar is dat vallen eigenlijk wel zo slim? Binnen het strafschopgebied: ja, ijskoud rationeel. Er zijn weinig lopende aanvallen die meer waard zijn dan 75 procent kans op een doelpunt.

Buiten de zestien is het een ander verhaal. Een directe vrije trap gaat er gemiddeld maar in zo'n 6 procent van de gevallen in, één op de zeventien dus. In La Liga werd in het seizoen 2023-2024 zelfs maar 2,4 procent van de directe vrije trappen benut. Wie zich daar laat vallen, ruilt een lopende aanval, met medespelers in beweging en een verdediging uit balans, in voor die ene kans op zeventien. De speler doet de ontstane kans dus vaak zelf teniet. Niet voor niets bestaat de voordeelregel: zelfs de spelregels erkennen dat doorspelen regelmatig meer oplevert dan de bal stilleggen.

Het antwoord is dus: ja. Buiten de zestien zou de voetballer veel vaker zijn innerlijke wielrenner moeten aanspreken. Blijf op de benen, speel door, maak de kans af. Vallen kan altijd nog.

Maar de wielrenner is ook geen genie

Voordat we onszelf als wielervolk op de borst kloppen: die altijd-doorgaan-reflex wordt aangedreven door dezelfde prikkelmachine, en die maakt soms brokken. Vooral bij hoofdletsel. Romain Bardet ging in de Tour van 2020 op 90 kilometer van de finish hard tegen de grond, krabbelde zichtbaar verward overeind, stapte weer op en reed de rit gewoon uit. Pas na onderzoek in het ziekenhuis bleek dat hij met een hersenschudding had doorgereden, waarna hij alsnog uit de Tour stapte. Mede door dat voorval publiceerde de UCI eind 2020 voor het eerst een hersenschuddingsprotocol, geldig vanaf 2021. Lees dat jaartal nog eens: pas in 2021 kreeg het profwielrennen officiële regels voor hersenschuddingen.

Een voetballer die met hoofdpijn blijft liggen, krijgt een arts, een wissel en applaus als hij per brancard vertrekt. Een wielrenner die blijft liggen, ligt uit de koers en wordt in sommige extreme gevallen zelfs niet direct gevonden. Zolang dat zo is, zal de renner blijven opstaan, ook op momenten dat blijven liggen medisch gezien de enige juiste keuze is.

Geen karakter, maar spelregels

Zet een voetballer in een sport zonder wissels, met een tijdslimiet en een peloton dat wegrijdt, en hij staat na elke tik binnen twee tellen overeind. Geef een wielrenner een spel waarin liggen 75 procent kans op een doelpunt oplevert, en hij gaat theatraal tegen het gras, oh nee asfalt. Al vrees ik dat die landing er de eerste weken wat te realistisch uitziet. Wij vallen nu eenmaal alleen als het echt is.

Topsporters zijn geen helden of aanstellers. Het zijn wereldkampioenen in reageren op prikkels. Verander de regels en je verandert het gedrag. Zelf keek ik na een valpartij overigens ook altijd eerst naar mijn fiets en pas daarna naar mijn ellebogen. Niet uit stoerheid maar vanuit koersinstinct.