Wat moet je doen bij een ongeval op de fiets?

Fietsen met een groepje is leuk en uitdagend, maar het kan ook onverwachte risico’s met zich meebrengen. Een plotseling ongeval of een fietser die door hartfalen in elkaar zakt, kan levensbedreigend zijn. Het is cruciaal om te weten hoe te handelen zodat je effectief kunt helpen.

Samen met een vriend was ik een paar jaar geleden aan het fietsen toen ik achter mij een harde schreeuw hoorde. Hij was gevallen en lang op zijn buik midden op de mtb-trail van Den Treek. Hij had pijn, veel pijn. Ik vroeg hem of hij op zijn rug kon draaien. Dat kon hij. Na een paar minuten vroeg ik of hij kon gaan zitten. Ook dat lukt. Weer even later vroeg ik of hij ook kon staan. Ja, dat kon. Na ongeveer een kwartier zijn we door het bos naar het fietspad gelopen en zijn we naar de auto gefietst. Later bleek in het ziekenhuis dat hij een ruggenwervel had gebroken. De arts verklaarde ons voor gek en was zelfs boos toen hij hoorde hoe we gehandeld hadden. We dachten toch echt voorzichtig geweest te zijn.

Kortom, het was tijd voor een EHBO-training. Weet jij bij een ongeval op de fiets hoe je moet handelen?

1. Blijf rustig en veilig

Het eerste wat telt bij een ongeluk of medisch noodgeval is je eigen veiligheid. Zorg dat je de fietser uit het verkeer haalt, maar verplaats het slachtoffer bij voorkeur niet, of dat het verkeer tijdelijk stopt. Paniek kan leiden tot fouten, dus adem even diep en neem snel overzicht van de situatie.

2. Beoordeel de situatie

• Bij een valpartij: Kijk of de persoon bij bewustzijn is, ademhaling heeft en of er ernstige bloedingen of botbreuken zijn.
• Bij hartfalen: Herken de signalen: plots bewusteloos raken, geen normale ademhaling, bleke of blauwe huidskleur, soms hevig zweten.

Belangrijk: bij twijfel altijd uitgaan van een levensbedreigende situatie en direct hulp inschakelen.

3. Bel onmiddellijk 112

Zorg dat iemand direct de hulpdiensten belt. Geef duidelijke informatie door: locatie, aantal slachtoffers, aard van de verwondingen of symptomen, en of er iemand bewusteloos is of niet ademt.

Als je in een afgelegen gebied bent, probeer dan een exact herkenningspunt te geven of een GPS-locatie door te sturen. Op mtb-trails staan vaak paaltjes met een nummering. Die zijn voor de hulpdiensten om precies te weten waar ze moeten zijn. Handig als je weinig bereik hebt met je telefoon.

4. Begin met reanimatie indien nodig

Bij bewusteloosheid en geen ademhaling of hartslag:

• Leg de persoon op de rug op een harde ondergrond.
• Start borstcompressies: plaats je handen midden op de borst en druk 5–6 cm diep met een snelheid van 100–120 compressies per minuut.
• Wissel eventueel compressies af met mond-op-mondbeademing als je getraind bent, maar borstcompressies alleen zijn ook effectief.

Blijf doorgaan tot professionele hulp arriveert of de persoon tekenen van leven vertoont.

5. Gebruik een AED indien beschikbaar

Een AED (Automatische Externe Defibrillator) kan levens redden bij hartstilstand. Volg de gesproken instructies van het apparaat. Vaak zijn AED’s beschikbaar in steden, sportparken of bij grote fietsroutes.

Als er meerdere mensen bij het incident zijn, wijs dan iemand aan om een AED te halen terwijl jij blijft reanimeren.

6. Beperk secundaire verwondingen

• Bij ernstige bloedingen: druk direct op de wond met een schoon doek of verband.
• Bij vermoedelijke botbreuken: ondersteun het ledemaat zoveel mogelijk zodat het zo min mogelijk beweegt, verplaats het slachtoffer alleen als het absoluut nodig is.
• Zorg dat de persoon warm blijft, dek hem of haar af met een jas of deken. Tip: neem altijd een nooddeken mee. Weegt niets en steek je gemakkelijk in de achterzak van je fietsshirt.

7. Ondersteun het slachtoffer emotioneel

Slachtoffers kunnen angstig of gedesoriënteerd zijn. Praat rustig en geruststellend, ook al ben je zelf gespannen. Het helpt om instructies te geven en duidelijk te communiceren wat je gaat doen.

8. Na het incident

Zelfs als het slachtoffer snel herstelt of medische hulp arriveert, is het belangrijk om het incident na te bespreken met de groep en eventueel psychologische steun te overwegen. Traumatische ervaringen tijdens sportactiviteiten kunnen zowel bij het slachtoffer als bij getuigen impact hebben.

Ongevallen of hartfalen tijdens het fietsen zijn ernstige situaties waarbij elke minuut telt. Door kalm te blijven, de situatie goed in te schatten, 112 te bellen, te reanimeren en een AED te gebruiken, kan levensreddend handelen het verschil maken. Voor iedereen die regelmatig fietst is het verstandig een EHBO- en reanimatiecursus te volgen en te weten waar AED’s langs je routes te vinden zijn.

Een goede voorbereiding, bewustzijn en snelle actie kunnen letterlijk levens redden op de fiets.