Als iedere seconde telt. Weet jij wat je moet doen bij een hartinfarct?

Een hartinfarct herkennen kan levens redden, zo blijkt maar weer uit het verhaal van Tijmen Eising. De 35-jarige renner van BEAT Cycling Team werd afgelopen zondag, vlak na het behalen van brons op het NK Gravel in Rijssen, onwel door een drukkend gevoel op zijn borst. Wat volgde was een hartinfarct met een verstopte kransslagader, en een hachelijke vertraging toen de 112-centrale in eerste instantie geen ambulance nodig achtte. Hoe herken je de signalen van een hartinfarct op tijd, en wat doe je als de hulp niet meteen komt?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

Wat overkwam Tijmen Eising op het NK Gravel?

Eising reed zondag naar een knappe derde plaats op het NK Gravel in Rijssen, waar Rick Ottema en Nina Kesler de nationale titels pakten. Na de podiumceremonie en de verplichte dopingcontrole voelde de Drent opnieuw de drukkende pijn op zijn borst die hem twee weken eerder ook al kort had opgeschrikt. “Ik dacht dat het wel weer weg zou trekken, maar op een gegeven moment moest ik toch gaan zitten,” vertelde hij achteraf.

De EHBO ter plaatse belde de alarmcentrale, die op basis van de telefonische inschatting concludeerde dat een ambulance niet nodig was. De hulpverleners namen daar geen genoegen mee en hielden een ambulance aan die toevallig zonder patiënt terugreed naar het ziekenhuis. Met loeiende sirene ging Eising naar het ziekenhuis in Enschede, waar een ECG en vervolgonderzoek een verstopte kransslagader aan het licht brachten.

Eising, tweevoudig Nederlands kampioen gravel en in 2009 wereldkampioen bij de junioren veldrijden, stond toch al op het punt om zijn carrière af te sluiten voor een maatschappelijke loopbaan. Dat afscheid komt er nu abrupt en op medische gronden.

Hoe herken je een hartinfarct?

Een hartinfarct ontstaat wanneer een kransslagader dichtslibt door aderverkalking, waardoor een deel van het hart te weinig zuurstof krijgt en beschadigd raakt. Volgens de Hartstichting is het duidelijkste signaal een drukkende pijn op de borst, die kan uitstralen naar de linkerarm of -schouder. Andere veelvoorkomende klachten zijn zweten, misselijkheid, kortademigheid en een grauw of bleek gezicht.

Minder bekend, maar zeker zo belangrijk: pijn tussen de schouderbladen, in de kaak, nek of rechterarm, duizeligheid en hartkloppingen kunnen net zo goed wijzen op een hartinfarct. Precies dat maakte het verhaal van Eising zo verraderlijk. Een “drukkend gevoel” tijdens en na een zware wedstrijd wordt door renners maar al te makkelijk weggewuifd als vermoeidheid. Wie de wielersport kent, weet hoe diep dat automatisme zit: doorfietsen door ongemak heen hoort er in het peloton nu eenmaal bij. Bij klachten op de borst is die reflex levensgevaarlijk.

De vuistregel van de Hartstichting is helder:

Bel direct 112 als drukkende pijn op de borst, ook in rust, langer dan vijf minuten aanhoudt. Hoe eerder de kransslagader weer open is, hoe kleiner de schade aan de hartspier.

Zo verschillen de signalen bij mannen en vrouwen

Hartinfarcten komen ongeveer twee keer zo vaak voor bij mannen als bij vrouwen, maar vrouwen lopen wel meer risico op een miskend infarct. Volgens de Hartstichting hebben vrouwen vaker last van minder typische klachten, zoals aanhoudende vermoeidheid, kortademigheid, misselijkheid of pijn in de bovenbuik, in plaats van de klassieke, drukkende pijn op de borst. Dat komt onder meer doordat bij vrouwen relatief vaker de kleine bloedvaatjes van het hart zijn aangedaan in plaats van de grote kransslagaders.

Vrouwen die aan een hartinfarct overlijden zijn bovendien gemiddeld zeven jaar ouder dan mannen op het moment van overlijden, wat erop wijst dat de diagnose bij hen vaak later wordt gesteld. Twijfel dus niet te snel of “vage” klachten wel serieus genoeg zijn: bij twijfel is bellen altijd de juiste keuze.

Waarom ook fitte wielrenners risico lopen

Dat uitgerekend een topfitte, 35-jarige wielrenner met een hartinfarct in het ziekenhuis belandt, klinkt tegenstrijdig. Sporten is immers goed voor het hart. Toch laat onderzoek zien dat het beeld genuanceerder ligt. De Master@Heart-studie van de universiteiten Leuven, Antwerpen en Hasselt volgde ruim 550 mannen tussen de 45 en 70 jaar en ontdekte dat levenslange, intensieve duursporters vaker vernauwingen in hun kransslagaders hebben dan sporters die pas later begonnen, en dan mensen die minder dan drie uur per week bewegen. Een deel van die vernauwingen bleek bovendien instabieler en vetrijker, en daarmee mogelijk risicovoller dan de verkalkte plaques die vaker bij niet-sporters worden gevonden.

De onderzoekers benadrukken wel dat ze geen verhoogd aantal hartinfarcten of sterfgevallen vaststelden, en dat sporters gemiddeld nog altijd langer leven dan niet-sporters. Het is dus geen reden om te stoppen met fietsen, wel om klachten serieus te nemen.

Ook het lichaam van Eising zelf vertelt een deel van dat verhaal: zijn hart en aderen zijn door jarenlang topsport zo fors gegroeid dat artsen niet meteen een passende stent op voorraad hadden. Zo'n uitvergroot fietshart is normaal gesproken een teken van een gezonde aanpassing aan duurbelasting, maar het ontslaat renners niet van waakzaamheid bij afwijkende klachten. Cardiologen actualiseerden mede daarom recent de richtlijnen voor hartproblemen bij intensieve sporters, juist om fanatieke duursporters als Eising beter te kunnen screenen en begeleiden.

Wat moet je doen als je een hartinfarct vermoedt?

Het verhaal van Eising laat ook zien dat je bij twijfel niet met een eerste “nee” genoegen hoeft te nemen.

• Bel altijd 112 bij drukkende pijn op de borst die langer dan vijf minuten aanhoudt, ook als je in rust bent of net van de fiets stapt.
• Benoem expliciet dat het om pijn op de borst gaat, zodat de meldkamer de urgentie goed kan inschatten.

Blijven de klachten aanhouden of voelt de inschatting aan de telefoon niet kloppend, wees dan net zo vasthoudend als de EHBO’ers van Eising waren:

• Vraag nadrukkelijk om opschaling of bel opnieuw.
• Ga zoveel mogelijk zitten of halfzittend liggen
• Probeer rustig te ademen en fiets of rijd nooit zelf naar het ziekenhuis.

Een hartinfarct is niet hetzelfde als een hartstilstand: bij een infarct is er nog een hartslag en blijft het slachtoffer meestal aanspreekbaar, bij een hartstilstand stopt het hart met kloppen en is direct reanimeren met een AED levensreddend. Wie fietst met een bekende hartritmestoornis of ICD doet er goed aan om vooraf te weten wat te doen bij problemen onderweg, zodat clubgenoten en trainingsmaatjes in een noodsituatie meteen weten hoe te handelen.

Wat betekent dit voor jou als wielrenner?

Je hoeft geen prof te zijn om baat te hebben bij deze les. Ook recreatieve wielrenners duwen zichzelf regelmatig door een steek op de borst heen, in de veronderstelling dat het wel overwaait. De vraag of je daadwerkelijk kunt overlijden door te hard of te lang te fietsen is dan ook niet zo hypothetisch als hij klinkt.

Neem drukkende pijn op de borst, ongewone kortademigheid of aanhoudende duizeligheid tijdens of na het fietsen altijd serieus, zeker als klachten in rust niet binnen vijf minuten wegtrekken. Twijfel je, bel dan 112 en wees zo nodig net zo standvastig als de EHBO die het leven van Eising vermoedelijk heeft gered. Beter een keer voor niets gebeld, dan te laat.