Waarom wielrennen verslavend kan zijn

Doorgaan, doorgaan en nog eens doorgaan. Je wordt niet geremd door enige vorm van ogenschijnlijke vermoeidheid of verplichte rust en plakt keer op keer nog een extra lusje vast aan je tocht. Menigeen zal het gevoel vast (her)kennen: wielrennen kan behoorlijk verslavend zijn. Maar hoe komt dat nu precies?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop! 

Veel fietsen kan geen kwaad, toch?

Wanneer jij en je fietsvrienden klaar zijn met de gezamenlijke tocht, besluit je er nog even een lusje aan vast te plakken. Solo. Gewoon om nog even die extra trainingsprikkel op te zoeken, ongeacht de afstand die je daarvoor al gepeddeld hebt. Daags nadien las je niet dat (geadviseerde) rustetmaal in, maar pak je opnieuw je fiets voor een blokje om. Het koppie leegmaken. De benen weer op spanning zetten.

Teveel fietsen heeft nog nooit iemand kwaad gedaan. Toch? Een veelgehoorde uitspraak in wielerkringen, vaak met een glimlach uitgesproken. Fietsen is immers gezond, ontspannend en sociaal. Of je nu 5 uur per week traint of 25; de liefde voor de fiets zit diep. Maar ergens, heel vaag, ligt een grens. Een grens waar toewijding overgaat in dwang. Het is de plaats waar trainen niet langer een keuze is, maar een noodzaak. Dáár. Daar waar fietsen niet meer opbouwt, maar afbreekt.

Na verloop van tijd zit het dag na dag fietsen zo ingebakken in je systeem dat je niet anders meer weet én wil. Wat de (meteorologische) omstandigheden ook zijn, die tocht moet en zal er komen. Het moge voor velen duidelijk zijn: ook de wielersport kan als verslavende sport - voor sommigen zal het ook als verslavend medicijn gelden - gezien worden. En dat zit hem in verschillende aspecten, zo tonen verscheidene onderzoeken aan.

Sportverslaving: Wat is dat precies?

In breder perspectief zou je het een sportverslaving kunnen noemen. Daarmee wordt ook wel het dwangmatig bewegen of zogeheten oefenverslaving bedoeld. Het is een psychologisch fenomeen waarbij iemand een overmatige drang om te bewegen kent. Denk aan trainen met een blessure, je schuldig voelen als je een rustdag neemt, of trainingen inplannen ten koste van je sociale leven of werk.

Bij dat alles speelt het beloningssysteem van ons brein een grote rol. Tijdens het sporten komen onder meer endorfinen en dopamine vrij, stoffen die bijdragen aan een gevoel van plezier, voldoening en beloning. Zeker wanneer een zware training wordt voltooid of een persoonlijk doel wordt bereikt, kan dat gevoel behoorlijk sterk zijn. De ene keer is het een snellere tijd op een bekende klim, de andere keer een grotere afstand of simpelweg het voldane gevoel na een stevige training. Het resultaat blijft hetzelfde: je brein krijgt een positieve prikkel en verlangt daar, bewust of onbewust, opnieuw naar.

Er zijn verschillende routes naar sportverslaving. Meestal ontstaat het uit iets positiefs: de wens om gezond te blijven, prestaties te verbeteren of emoties te verwerken. Maar als die motivatie doorslaat, kan sport verslavend worden. Oorzaken daarvoor kunnen bijvoorbeeld het wegvluchten van stress of trauma's zijn, alsook een obsessie met prestatie en controle.

Wielrennen als onderdeel van je (sociale) identiteit

Daar komt bij dat wielrennen bij uitstek een sport is waarin doelen eindeloos kunnen worden verlegd. Heb je eenmaal honderd kilometer gereden, dan lonkt de honderdvijftig. Een bepaald vermogen getrapt? Dan kan het de volgende keer nét iets meer. Een Strava-segmentrecord verbeterd? Dan is er altijd wel een volgende KOM-uitdaging. Zelfs wanneer het lichaam aangeeft dat het genoeg is geweest, kan het hoofd alweer bezig zijn met de volgende rit. Juist die combinatie van inspanning, prestatie en beloning maakt de sport voor sommigen moeilijk los te laten.

Ook de sociale component mag daarbij niet worden onderschat. Wielrennen is allang niet meer uitsluitend een kwestie van kilometers maken. Het is een wereld op zichzelf, met fietsvrienden, groepsritten, wielerclubs en online platforms waarop prestaties worden gedeeld en vergeleken. Een ritje wordt een activiteit die onderdeel uitmaakt van je (sociale) identiteit. Niet alleen omdat je graag fietst, maar omdat je jezelf steeds meer als ‘wielrenner’ gaat zien. Een dag niet fietsen voelt dan niet alleen als een gemiste training, maar bijna als een gemiste dag.

De veranderende betekenis van je lievelingssport

En uitgerekend daar schuilt het gevaar. Waar de motivatie om te trainen aanvankelijk gezond en plezierig is, kan de grens tussen gedrevenheid en dwang langzaam vervagen. Rust nemen wordt dan geen onderdeel meer van het trainingsplan, maar voelt als falen. Een pijntje wordt genegeerd, vermoeidheid weggewuifd en een slechte weersvoorspelling vooral gezien als een extra uitdaging. Het lichaam vraagt om herstel, terwijl het hoofd blijft zeggen dat er gefietst moet worden.

Wanneer fietsen niet langer iets is wat je wílt doen, maar iets wat je móét doen om je goed te voelen, begint de sport een andere betekenis te krijgen. En misschien is dat wel het meest interessante aan de verslavende kant van wielrennen: niet het aantal kilometers bepaalt waar de grens ligt, maar de reden waarom je steeds opnieuw op de fiets stapt.