Wim van Est - 75 jaar na de val in het ravijn

Dinsdag 26 juni 1951. Acht Nederlandse wielrenners schuiven aan voor een stevige lunch in café-restaurant ‘t Wapen van Breda aan de Markt 49. Vaak zijn ze elkaars tegenstanders, maar nu moeten ze als één ploeg de kleuren van Nederland gaan verdedigen in de Tour de France. Aan ploegleider Kees Pellenaars de kluif om van deze rivalen één team te maken.

Dit artikel is geschreven door: Mark Tomesen.

De Tour van 1951: Acht individuen onder één vlag

Zijn selectie bestaat uit Wim van Est, Wout Wagtmans, Gerrit Voorting, Henk Faanhof, Hans Dekkers, Wim Dielissen, Gerard Peters en Harrie Schoenmakers. Een bonte mix. Jonge honden en oude rotten door elkaar, op weg naar de meest prestigieuze wielerwedstrijd voor beroepsrenners.

Voor een wedstrijd met zoveel prestige mag een culinair eerbetoon niet ontbreken. Het hoofdgerecht op de menukaart heeft dan ook een toepasselijke naam: “Tour de France-biefstuk, taai genoeg met reserveonderdelen”. Dat belooft heel wat voor de zware koers die de renners te wachten staat. Er zijn dan nog zes dagen te gaan voor het vertrek van de ploeg vanaf station Roosendaal naar Metz waar op 4 juli de Tour de France zal starten.

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen.

© Velorama

1. Nationaal Fietsmuseum Velorama, tentoonstelling Wim van Est, 75 jaar na de val

Een daverende verrassing

De Tour van 1951 kent een uitzonderlijk sterk deelnemersveld met grote namen als Bartali, Coppi, Bobet en Koblet. In de eerste week wisselt de gele trui herhaaldelijk van schouders en is het allereerst de Zwitser Koblet die zijn neus nadrukkelijk tegen het venster steekt met een tijdritzege. De Nederlandse ploeg krijgt het zwaar voor de kiezen: door uitvallers blijven slechts vijf van de acht renners over aan de start van etappe 12. Maar “Wimme” doet het goed. De overwinning in de monsterklassieker Bordeaux-Parijs van 1950 heeft zijn robuustheid al wel aangetoond voor een serieuze ontsnapping en hij bevestigt deze kwaliteiten als aanvaller door in de zesde etappe naar Rennes in de beslissende kopgroep mee te zitten en als derde te eindigen. Toch hield bijna niemand op dat moment rekening met Van Est als mogelijke drager van de gele trui.

Op 16 juli staat de twaalfde etappe op het programma: een vlakke rit van Agen naar Dax over 233 kilometer. Al vroeg in de koers ontstaat een kopgroep van tien renners, onder wie Wim van Est, Gerrit Voorting, Fiorenzo Magni en Louis Caput. Voor Van Est lijkt de gele trui nog steeds buiten bereik. Hij begint de etappe met een achterstand van meer dan een kwartier op leider Roger Lévêque.

Het peloton onderschat de ontsnapping. Met de flinke hulp van ploeggenoot Voorting groeit de voorsprong van de kopgroep steeds verder. Van Est is de best geklasseerde renner van de kopgroep. Op de sintelbaan van het stadion in Dax klopt Van Est in de sprint de snelle Fransman Caput en wint zo zijn eerste Touretappe. Wanneer het peloton ruim achttien minuten later finisht, is de daverende verrassing een feit: Van Est is de eerste Nederlander ooit die de gele trui verovert.

Van Est keek later nuchter terug op zijn overwinning. In de wielerpodcast Kroonieken wordt hij als volgt geciteerd: “Ik won de sprint omdat het op een sintelbaan was. En daar moet je zo dicht mogelijk bij de binnenste baan blijven. Normaal verlies ik een sprint van Caput, maar nu dus niet. We hebben er die avond een borrel op genomen.”

© ANP/RVD: Nationaal Archief

2. Wim van Est in de gele trui.

“En toen gebeurde het wonder: de gele vlek bewoog zich”

Het winnen van de gele trui maakt Van Est in 1 klap beroemd. Maar het is niet alleen zijn prestatie die zijn Tour legendarisch maakt. Een dag later verandert de euforie plotseling in angst. In de afdaling van de Col d'Aubisque raakt Van Est van de weg en stort tientallen meters een ravijn in.

Deze spectaculaire gebeurtenissen in Frankrijk maken de Tour ook in Nederland groot nieuws. Veel mensen volgen de koers via de radio, waar Tourverslaggever Jan Cottaar verslag doet van de val: “60, 70 meter diep zag men tussen de struiken een gele vlek, verderop een vernielde fiets”. Maar al snel meldt Cottaar: “En toen gebeurde het wonder, de gele vlek bewoog zich.“  Door de techniek van die tijd komen de berichten wel met enige vertraging; live-uitzendingen in de bergen zijn nog geen gemeengoed.

Gelukkig en wonder boven wonder overleeft Van Est de val en wordt hij met aan elkaar geknoopte fietsbanden weer omhoog getakeld. De redding van Van Est wordt een verhaal dat wielerliefhebbers nog jarenlang zullen blijven vertellen.

Maar er gebeurt meer. De val trekt veel aandacht in de media. Sponsor en horlogemerk Pontiac ziet de kans om het verhaal voor zijn reclame te gebruiken. Er verschijnt de inmiddels beroemde advertentie met de tekst: “Zeventig meter viel ik diep, mijn hart stond stil, maar mijn Pontiac liep.” De slogan blijft jarenlang hangen en groeit uit tot één van de bekendste sportreclames uit die tijd.

Van Est houdt aan zijn val geen levensbedreigende verwondingen over en staat later dat seizoen alweer aan de start van wedstrijden. De verwrongen fiets van Van Est maakt inmiddels deel uit van de collectie van het Nationaal Wielermuseum Velorama en wordt daar permanent tentoongesteld.

© Nationaal Fietsmuseum Velorama

3. De fiets van Wim van Est tentoongesteld in Nationaal Fietsmuseum Velorama.

De kleinkinderen vertellen

Ter gelegenheid van het 75-jarig jubileum van de legendarische val van Van Est, organiseert dit museum een bijzondere tentoonstelling. Vier kleinkinderen van mensen die nauw verbonden waren met Van Est vertellen een deel van de geschiedenis rond deze gebeurtenis. William van Peer, kleinzoon van Wim van Est introduceert de tentoonstelling en vertelt in een audiofragment over de maaltijd die ploegleider Pellenaars organiseerde vlak voor het vertrek van de ploeg naar Frankrijk.

Niet één keer, maar twee keer gevallen

Jacques Gramser is de kleinzoon van Jacobus (Jac.) Gramser, mecanicien van de Nederlandse Tourploeg in 1951. Zijn grootvader speelde een rol bij de reddingsactie na de val van Van Est. De fietsbanden waaruit de beroemde reddingslijn werd geknoopt, waren waarschijnlijk afkomstig uit volgwagens, zoals de opvallende witte jeep waarmee Jac. Gramser ter plaatse was.

© International News Photos: Nationaal Archief

4. Wim van Est wordt uit het ravijn getakeld

Eerder die dag was Van Est aan de bergetappe begonnen, vastbesloten zijn gele trui te verdedigen. Voor de Brabander was het zijn eerste Tour de France en daarmee ook zijn eerste confrontatie met de Pyreneeën in de Tour. Jacques Gramser vertelt dat de val in het ravijn nog niet eens de eerste val van die dag was, Van Est was al eerder onderuitgegaan, maar kon zijn weg toen nog vervolgen.

© Nationaal Fietsmuseum Velorama

© Nationaal Fietsmuseum Velorama

5. De balhoofdplaatjes links Cycles Charles Garin, rechts Thompson

De zoektocht naar de herkomst van Van Ests fiets

Het derde verhaal is van Luc De Smet, kleinzoon van Hector De Smet, oprichter van het Belgische fietsmerk Thompson in 1921. Hij beschrijft het onderzoek naar Van Ests Tourfiets. Hoewel het balhoofdplaatje op Cycles Charles Garin wees, brachten nieuwe aanwijzingen tentoonstellingssamensteller Bas Bemelmans op het spoor van Thompson als bouwer van het frame. Engelse buismaten, ongebruikte klinknagels, EKLA-lugs, de plaats van het framenummer en een historische foto van Van Est op een Thompson-fiets ondersteunen die conclusie. Volgens de onderzoekers kreeg het frame later waarschijnlijk een Cycles Charles Garin-plaatje omdat dat merk destijds individuele renners sponsorde.

Een bijzonder eerbetoon

De band tussen Van Est en oud-premier Dries van Agt ging verder dan hun liefde voor de wielersport. Van Agts bewondering voor de eerste Nederlandse geletruidrager groeide uit tot een vriendschap. Ter gelegenheid van de vijftigste herdenking van de val schreef hij een gedicht dat later op het monument voor Van Est in Sint Willebrord werd geplaatst. Tijdens de tentoonstelling in Nationaal Fietsmuseum Velorama draagt zijn kleindochter, profwielrenster Eva van Agt, het gedicht voor.

Vandaag op de kop af een halve eeuw geleden
is IJzeren Willem in een ravijn gereden
De maillot jaune droeg hij boven zijn dampende dijen
– sapristie, wat kon die geweldenaar rijen –
Zo werd opperste glorie tot diep malheur,
verloren victorie voor een tomeleuze coureur
Het land was in de greep van zijn tragische prestatie
Even werd ’t Heike de Hoofdstad der natie

© Nationaal Fietsmuseum Velorama

6. De tentoonstelling over Wim Van Est in Nationaal Fietsmuseum Velorama

De tentoonstelling “Wim van Est, 75 jaar na de val” is permanent te bezichtigen in Nationaal Fietsmuseum Velorama op de Waalkade in Nijmegen.

Voor dit artikel is gebruikgemaakt van informatie en beeldmateriaal van Nationaal Fietsmuseum Velorama. Met dank aan tentoonstellingssamensteller Bas Bemelmans voor zijn toelichting en achtergrondinformatie. 

Historische beelden zijn te bekijken via het archief van NOS/ Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid: 1951: Geletruidrager Wim van Est valt in ravijn

Bronnen

1.         Jan Cottaar - Beeld en geluid schatkamer audiofragment “Gele trui van Wim Van Est” (1951)

2.         Jan Cottaar - “10 x Tour: Ervaringen met en zonder microfoon in de Tour de France” (1960)

3.         Karsten Kroon/Felix Lowe, ” Kroonieken - Hoe Wim van Est als eerste Nederlander de gele trui veroverde en een dag later in een ravijn stortte” Eurosport

4.         K. Hubert, J. Jansen, J. Hubert - “Wim Van Est - Zijn hart stond stil “(2001)

5.         G. de Vriese - “Wielkeszuigers & Klotewinnaars - 150 jaar Nederland-Belgie in de koers ” (2024).

6.         Bas Bemelmans - Achtergrondinformatie bij de tentoonstelling (2026)

7.         Nationaal Fietsmuseum Velorama - Tentoonstelling en persbericht n.a.v. de opening van de tentoonstelling “Wim van Est, 75 jaar na de val” (2026)

Foto’s:

Headerfoto: Harry Pot/ Anefo – Nationaal Archief (CC0; vrij en gratis hergebruik), bewerkt

1.         Nationaal Fietsmuseum Velorama, tentoonstelling Wim van Est, 75 jaar na de val

2.         ANP/RVD – Nationaal Archief (publiek domein volgens Nationaal Archief), bewerkt

3.         Nationaal Fietsmuseum Velorama

4.         International News Photos [INP] – Nationaal Archief (vrij en gratis hergebruik volgens Nationaal Archief)

5.         Nationaal Fietsmuseum Velorama, tentoonstelling Wim van Est, 75 jaar na de val

6.         Nationaal Fietsmuseum Velorama, persbericht

Video

Bron: NOS (archiefbeelden Polygoon Journaal, Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid).

Headerfoto: De Nederlandse Tourploeg bij de start in Metz, v.l.n.r. Hans Dekkers, Wim van Est, Wout Wagtmans, Wim Dielissen, Harrie Schoenmakers, Gerard Peters, Gerrit Voorting en Henk Faanhof.