Winterdip

Zon onder om 17.19 uur: dan wint Netflix het van mijn fiets

Praat mee!

Unsplash

Unsplash

Een winterdip herken ik aan één ding: de afstandsbediening ligt eerder in mijn hand dan mijn fietshelm. Het is vroeg donker, ik heb minder zin om nog naar buiten te gaan, en dus sla ik de training vaak over voor een serie op Netflix. Sinds zondag 25 oktober staat de klok een uur terug: op 28 oktober gaat de zon in Amsterdam om 17.19 uur onder, een week eerder was dat nog 18.33 uur. Wat heeft licht met je zin in fietsen te maken, en wat doe je eraan?

>>> Wil je op de hoogte blijven van het belangrijkste fietsnieuws? Schrijf je dan hier in voor onze wekelijkse nieuwsbrief met maandagochtend om 09.00 de top 5 artikelen. Abonneren op Bicycling magazine of losse nummers kopen doe je in onze shop!

Kort antwoord: je mist licht, geen discipline

Minder zin in de winter is meestal geen karakterfout. Daglicht bepaalt hoeveel melatonine je lichaam aanmaakt, de stof die je biologische klok regelt. Krijg je weinig daglicht, dan heb je meer melatonine en voel je je overdag moe, slaperig en somber, legt Thuisarts.nl uit.

De oplossing zit dus niet in harder op jezelf mopperen. Je hebt twee knoppen: meer licht pakken, en je avondtraining zo regelen dat de bank niet wint.

5 manieren om je zin terug te pakken na de wintertijd

1. Pak het uur ochtendlicht dat je sinds zondag terug hebt

De wintertijd haalt geen daglicht weg, hij verschuift het. Op zaterdag 24 oktober kwam de zon in Amsterdam op om 8.21 uur, een dag later om 7.23 uur (Calendar Center). Wie ’s avonds traint, verliest een uur licht; wie ’s ochtends gaat, wint er een.

Dat ochtendlicht telt extra. Thuisarts.nl laat mensen met een winterdepressie hun lichttherapie niet voor niets meteen na het wakker worden doen. Fiets dus naar je werk, rij in het weekend een vroeg rondje of maak op zijn minst een ochtendwandeling.

2. Ga elke dag naar buiten, ook als het grijs is

Binnenlicht is zwak. Een gewone tl-buis geeft ongeveer 500 lux (Amphia Ziekenhuis), een lichttherapielamp 10.000 lux en zonlicht kan oplopen tot 150.000 lux (Radar).

Ook op een bewolkte dag geeft buiten zijn je lichaam daglicht, en dat helpt je bioritme, schrijft de EO. Hoe je de fiets daarvoor inzet, lees je in fietsen tegen de herfstdip: een halfuur in je lunchpauze levert meer licht op dan een uur na werktijd.

3. Ruil je avondrit in voor een avondsport met anderen

Ik spreek met anderen af om te sporten, en dan vooral voor een sport die zich op een winteravond beter laat doen dan fietsen: crossfit, schaatsen of padel. Die doe je onder kunstlicht, dus je hoeft niet over een donkere dijk.

Eerlijk is eerlijk: ook om in het donker naar de schaatsbaan te gaan, heb ik in de herfst en winter geen zin. Wat me wél de deur uit krijgt, is dat ik met iemand heb afgesproken. En als ik thuiskom, ben ik fris en merk ik niets meer van de winterdip.

Je conditie hoeft er niet onder te lijden. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen naast 150 minuten matig intensief bewegen per week minstens twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten (CBS). Een uur crossfit vult dat deel in; waarom dat ook je fietsen helpt, lees je in krachttraining als alternatief voor je fietsrondje.

4. Spreek af, dan ga je ook

Een training met alleen mezelf sla ik makkelijk over, een afspraak met anderen niet. Dat is de les van mijn Netflix-avonden: niet meer wilskracht, maar een vaste afspraak. Waarom je brein de bank zo makkelijk laat winnen, schreef ik eerder in waarom trainen zo moeilijk is en Netflixen niet. Kort gezegd: haal de drempel weg en maak afzeggen lastiger dan gaan.

5. Fiets je toch in het donker? Zorg dat je ziet en gezien wordt

Blijf je liever op de fiets, dan is het nu na een werkdag al snel donker: op 28 oktober gaat de zon om 17.19 uur onder (Calendar Center). Je hebt dan een voorlamp nodig die de weg echt verlicht en een fel achterlicht. Welke fietsverlichting je nodig hebt op de racefiets, zochten we eerder voor je uit.

Waarom minder licht je zin in fietsen sloopt

Bij weinig licht houdt je lichaam meer melatonine aan, en dat merk je overdag als moeheid en een somber gevoel. Waarschijnlijk speelt ook serotonine mee, een stof in je hersenen die met je stemming te maken heeft: minder licht kan zorgen voor minder serotonine (Thuisarts.nl). Het effect stapelt zich op. Op 28 oktober duurt de dag in Amsterdam nog 9 uur en 50 minuten, op 21 december nog maar 7 uur en 40 minuten (Calendar Center).

En dan is er het gedrag. Door het grijze weer blijf je meer binnen, krijg je nog minder daglicht, heb je minder energie en wil je nog minder naar buiten, beschrijft VRT NWS. Precies in dat rondje beland ik zelf als ik weer op de bank zit.

Winterdip of winterdepressie: wanneer ga je naar de huisarts?

Een dip in het najaar is gewoon. Van een winterdepressie spreek je volgens Thuisarts.nl als je twee jaar achter elkaar in de herfst of winter depressieve klachten hebt die in de lente weer weggaan, zoals somberheid, veel willen slapen en veel trek in zoet. De polikliniek winterdepressie van het UMCG schat dat ongeveer 3 procent van de Nederlanders dit heeft (Radar).

Lichttherapie helpt dan vaak: elke ochtend direct na het opstaan een halfuur voor een lamp van 10.000 lux, meestal een week lang (Thuisarts.nl). Herken je jezelf hierin of blijf je langer somber, lees dan wanneer fietsen als uitlaatklep niet meer genoeg is en praat met je huisarts.

Wat we niet weten

Hoe een winterdepressie precies ontstaat en waarom lichttherapie werkt, is ondanks veel onderzoek nog niet eenduidig opgehelderd, schrijven de Groningse onderzoekers Meesters en Van den Hoofdakker in het Tijdschrift voor Psychiatrie. Hoeveel mensen een mildere winterdip hebben, is ook onzeker: de EO noemt ongeveer 8,5 procent op basis van onderzoek uit 1999, andere bronnen noemen veel hogere cijfers zonder duidelijke onderbouwing.

Of het verzetten van de klok zelf iets met je stemming doet, los van de kortere dagen, hebben we niet kunnen vaststellen.

Wat betekent dit voor jou

  • Minder zin in de winter komt vooral door minder licht, niet door een gebrek aan wilskracht.
  • De wintertijd geeft je sinds 25 oktober een uur extra ochtendlicht: gebruik het voor een rit, de fiets naar je werk of een wandeling.
  • Ga elke dag even naar buiten, ook als het grijs is.
  • Werkt fietsen op winteravonden niet voor je, kies dan een sport onder kunstlicht, zoals crossfit, schaatsen of padel.
  • Geen zin om de deur uit te gaan? Spreek af met iemand: die afspraak krijgt je wel naar buiten.
  • Fiets je toch in het donker, zorg dan voor goede voor- en achterverlichting.
  • Elk jaar weer weken somber? Praat met je huisarts over lichttherapie.